کاملینا؛ راهبرد طلایی در تبدیل دیم‌زارهای کشور به قطب تولید روغن

به گزارش اطلاعات نیوز، خشکسالی یکی از مهم‌ترین و فراگیرترین چالش‌های اقلیمی در جهان به شمار می‌رود و ایران نیز به دلیل قرار گرفتن در منطقه‌ای گرم و خشک، همواره در معرض کم‌بارشی و تنش آبی قرار دارد، تداوم این شرایط، ضرورت توجه به محصولات کم‌آب‌بر و سازگار با تغییرات اقلیمی را بیش از پیش آشکار کرده است.

از آنجا که خشکسالی بر بخش‌های مختلفی از جمله منابع آب، کشاورزی، صنعت، اقتصاد و سلامت جامعه تأثیرگذار است، اتخاذ راهکارهای علمی، پایدار و آینده‌نگر در این زمینه اهمیت فراوانی دارد. در این میان، توسعه کشت محصولاتی همچون کاملینا می‌تواند بخشی از پاسخ به این چالش بزرگ باشد و زمینه‌ساز کشاورزی پایدار، بهره‌وری بیشتر و حفظ منابع طبیعی برای نسل‌های آینده شود.

با توجه به تشدید خشکسالی‌های اخیر و محدودیت روزافزون منابع آب، معرفی و توسعه کشت کاملینا می‌تواند گامی مؤثر برای کاهش فشار بر منابع آبی، افزایش بهره‌وری کشاورزی و تقویت اقتصاد روستایی باشد، همچنین این گیاه با ظرفیت بالای خود در تولید روغن، می‌تواند به کاهش وابستگی به واردات روغن نباتی و ارتقای امنیت غذایی کشور کمک کند.

اهمیت این گیاه اما فراتر از خواص زراعی آن است، کاملینا در دل یک طرح راهبردی بزرگ‌تر معنا پیدا می‌کند؛ طرح اصلاح الگوی کشت که در هجدهم مهرماه ۱۴۰۱ طی دومین جلسه شورای عالی آب در دولت سیزدهم با هدف مدیریت بهینه منابع آبی و ارتقای بهره‌وری در شرایط بحرانی کلید خورد و به‌عنوان سند راهبردی بخش کشاورزی رونمایی شد. این طرح به‌دنبال آن است که تصمیم کشت، از سنت و اتفاق به علم و سیاست منتقل شود؛ که چه محصولی، در کجا، به چه میزان و در چه فصلی کشت شود تا آب، خاک و درآمد کشاورز هر سه حفظ شوند.

اجرای کامل این طرح بر اساس برآوردهای رسمی می‌تواند مصرف آب کشاورزی را شش درصد کاهش دهد، بهره‌وری آن را ۱۸ درصد افزایش دهد، تولید دانه‌های روغنی را تا ۱۵۸ درصد بالا ببرد و صرفه‌جویی ارزی معادل ۲.۲ میلیارد دلار ایجاد کند، این ارقام نه رتوریک توسعه‌ای، بلکه نقشه‌ای دقیق از جابه‌جایی موازنه در امنیت غذایی کشور است.

کاملینا در این نقشه، جای یک بازیگر فرعی را ندارد، اکنون به یکی از راهکارهای حیاتی برای مقابله با خشکسالی تبدیل شده است، این طرح راهبردی، با اولویت‌بخشی به جایگزینی محصولات کم‌آب‌بر و دارای ارزش اقتصادی بالا، افق جدیدی را در کشاورزی کشور ترسیم کرده است.

حمایت صندوق‌های حمایتی کشاورزی از تولید «گلرنگ» و «کاملینا»

در همین رستا، وزارت جهاد کشاورزی طی جلسه‌ای در سیزدهم خرداد سال‌جاری راهکارهای اجرایی برای نقش‌آفرینی مؤثر صندوق‌های حمایت از توسعه سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی، در مدیریت زنجیره تولید و بازرگانی دانه‌های روغنی «گلرنگ» و «کاملینا» در نشستی بررسی و بر تقویت تولید داخل تأکید شد.

در این نشست تخصصی که با حضور حسین مهدی‌دوست مدیرعامل این شرکت و مجید آنجفی معاون امور زراعت برگزار شد، بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی صندوق‌های حمایت از توسعه بخش کشاورزی، برای جهش در تولید دانه‌های روغنی گلرنگ و کاملینا تأکید شد و محورهای اصلی همکاری‌ با تمرکز بر مدیریت زنجیره تولید دانه‌های روغنی گلرنگ و کاملینا مورد بحث قرار گرفت.

حسین مهدی‌دوست با اشاره به توانمندی‌های شبکه صندوق‌های حمایت از توسعه بخش کشاورزی، آمادگی این نهاد را برای ایفای نقش محوری در فرایند بازرگانی این محصولات در راستای سیاست‌های معاونت امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی، اعلام کرد و مقرر شد با تحلیل دقیق داده‌های مربوط به میزان تولید، جغرافیای کشت و برش‌های استانی، برنامه‌ای جامع جهت تعادل‌بخشی به بازار و ارتقای رقابت‌پذیری خرید این دانه‌های روغنی، تامین مالی برای صندوق‌های حمایت از توسعه بخش کشاورزی صورت پذیرد.

این اقدام که با هدف اجرایی‌سازی سیاست‌های کلان معاونت امور زراعت صورت می‌گیرد، گامی اساسی در جهت کاهش وابستگی به واردات و تقویت جایگاه تولیدکنندگان داخلی خواهد بود، بر تسریع در نهایی‌سازی مدل‌های اجرایی و عملیاتی‌سازی حمایت‌های مالی و پشتیبانی از بهره‌برداران در زنجیره ارزش دانه‌های روغنی از سوی صندوق‌های حمایت از توسعه بخش کشاورزی تاکید شد.

افزایش دو برابری کشت کاملینا و گلرنگ در سال زراعی جاری

در این میان، مجید آنجفی معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی از افزایش دو برابری سطح زیرکشت کاملینا و گلرنگ در سال زراعی جاری خبر داد و با اشاره به بهبود روند خرید و رفع موانع توسعه دانه‌های روغنی ظرفیت تولید این محصولات در کشور بسیار فراتر از وضعیت فعلی است.

مطالعات نشان می دهد تجربه کشت آزمایشی کاملینا در سال‌های اخیر در اکثر استان‌های کشور، نتایج بسیار رضایت‌بخشی را به همراه داشته است، عملکرد موفق این گیاه در شرایط دیم، نویدبخش فصلی جدید در بهره‌وری زمین‌های کشاورزی است؛ تا جایی که کارشناسان کشاورزی، امسال به‌طور ویژه به کشاورزان توصیه می‌کنند که از رها کردن اراضی آیش و دیمزارها خودداری کرده و با جایگزینی کاملینا، از این ظرفیت‌های بلااستفاده، به بهترین نحو بهره ببرند.

کاملینا؛ کلید خودکفایی روغن در دیم‌زارهای اصفهان

پیمان فیروزنیا مدیر امور زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان با تشریح برنامه‌های این سازمان برای اصلاح الگوی کشت و افزایش تاب‌آوری بخش کشاورزی در برابر خشکسالی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا درباره نتایج رضایت‌بخش توسعه گیاه روغنی کم‌آب‌بر کاملینا در اراضی دیم استان، می‌گوید: از سال گذشته، کشت این دانه روغنی را به‌عنوان یک محصول راهبردی در اراضی دیم استان به صورت آزمایشی آغاز کردیم و نتایج قابل قبولی حاصل شد

وی با اشاره به افزایش چشمگیر سطح زیرکشت محصول کاملینا در سال ‌جاری، اظهار می‌کند: در شهرستان‌ها، سطح زیرکشت این گیاه نزدیک ۴۰۰ هکتار رسیده که عمده این کشت دیم در شهرستان فریدون‌شهر متمرکز بوده است، هرچند به دلیل گیاهی کم‌آب‌بر در سایر شهرستان‌ها به‌صورت محدود و در برخی اراضی آبی به شکل آبیاری تکمیلی نیز کشت شده است.

مدیر امور زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان با تأکید بر مزیت‌های دوگانه این محصول برای امنیت غذایی کشور، توضیح می‌دهد: روغن استحصالی از این دانه روغنی برای مصارف خوراکی و سفره مردم قابل استفاده است و کنجاله باقی‌مانده به‌عنوان یک خوراک دام مغذی، در چرخه تأمین نهاده‌های دامی به کار می‌رود.

کاملینا در اصفهان؛ نوید برداشت یک‌تن روغن در هکتار

فیروزنیا بارندگی‌های دیرهنگام بهاری را اصلی‌ترین عامل تأثیرگذار بر عملکرد نهایی این کشت دیم می‌داند و می‌گوید: براساس آمارها از نهم اردیبهشت‌ سال‌جاری، هیچ گونه بارندگی مؤثری در مناطق دیم‌خیز استان نداشته‌ایم و این امر بر عملکرد مطلوب کشت و برداشت محصول کاملینا بسیار اثرگذار است.

وی ادامه می‌دهد: در حال حاضر وزش بادهای شدید و کاهش نسبی دما، هم روند رشد گیاه را کند کرده است و هم با افزایش تبخیر و تعرق بیش از حد، خسارتی را به مزارع دیم استان، اعم از گندم و سایر محصولات، وارد ساخته است.

مدیر امور زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان با امیدواری به بهبود شرایط آب‌وهوایی، پیش‌بینی خود از میزان برداشت را این‌گونه بیان می‌کند: انتظار داریم در صورت مساعدت شرایط جوی، بتوانیم از این محصول راهبردی حداقل ۵۰۰ کیلوگرم تا یک تُن در هر هکتار روغن خوراکی به دست آوریم. این میزان برداشت، نویدبخش گام بلند برای خودکفایی و توسعه کشت گیاهان روغنی در اراضی دیم استان خواهد بود.

چرا کشت کاملینا در اراضی دیم یک تصمیم هوشمندانه است؟

حسین افشاری رییس اداره تولیدات گیاهی شهرستان فریدن با بیان اینکه برای اولین بار در استان اصفهان ۳۰۰ هکتار گیاه دانه روغنی کاملینا در مزراع کشاورزی شهرستان فریدن کشت در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا، می‌گوید: پیش‌بینی می‌شود در پایان خرداد سال‌جاری بیش از ۳۰۰ تن دانه‌روغنی برداشت و روانه کارخانجات روغن‌کشی استان شود.

وی پیرامون اینکه کاملینا به‌عنوان طلای زرد و گامی بلند در مسیر خودکفایی دانه‌های روغنی و صرفه‌جویی مصرف آب در حوزه کشاورزی مزارع فریدن به بار نشست، اظهار می‌کند: مقاوم به خشکی و آفات و بیماری‌های گیاهی، کم آب‌بر و کم‌توقع به نهاده از مهم‌ترین ویژگی‌های گیاه دانه روغنی کاملینا است.

رییس اداره تولیدات گیاهی شهرستان فریدن درباره تخصیص ۱.۵ درصدی از سطح زیرکشت مزارع فریدن به گیاه کاملینا، می‌افزاید: کشت این گیاه با کاهش ۷۰ درصدی مصرف آب نسبت به سایر محصولات زراعی، نظر کشاورزان این شهرستان را به خود جلب کرده است.

افشاری تصریح می‌کند: مدیریت بهینه اراضی تبدیل زمین‌های بایر به مزارع کاملینا، نه تنها مانع از فرسایش خاک می‌شود، بلکه با بهره‌گیری از توان اکولوژیک دیمزارها، موجب  افزایش بهره‌وری زمین‌های کشاورزی می‌شود.

وی توضیح می‌داد: کشاورزی کم‌هزینه و اقتصادی ویژگی کم‌توقعی این گیاه، آن را به گزینه‌ای بسیار اقتصادی تبدیل کرده است، کشت محصولی که نیاز به مراقبت‌های ویژه و آبیاری ندارد، سودآوری بیشتری را برای کشاورزان به ارمغان می‌آورد.

رییس اداره تولیدات گیاهی شهرستان فریدن خاطرنشان می‌کند: ترویج کشت دیم کاملینا، کشاورزان به سمت پایداری سوق داده و ثابت می‌کند که می‌توان با تکیه بر دانش بومی و استفاده از گیاهان سازگار، از دل سخت‌ترین شرایط اقلیمی نیز محصولی ارزشمند برداشت کرد.

به گزارش ایمنا، کارشناسان بر این باور هستند که ارزش اقتصادی این گیاه دو وجه مکمل دارد که ندیدن هر یک از آن‌ها تصویر را ناقص می‌کند، نخست، روغنی با کیفیت تغذیه‌ای استثنایی؛ بیش از ۳۰ درصد اسیدهای چرب امگا-۳، غنی از ویتامین E، نقطه دود بالا برای سرخ کردن عمیق و طیف وسیعی از خواص ضدالتهابی که مجلات تخصصی تغذیه آن را با روغن زیتون رقیب خوانده‌اند. دوم، کنجاله‌ای پرارزش برای صنعت طیور و آبزیان که بازار داخلی آن در کشور، با توجه به گسترش پرورش ماهی و مرغداری‌های صنعتی، می‌تواند بخش مستقل از زنجیره ارزش این گیاه را شکل دهد.

گزارش ۲۰۲۴ سازمان خواروبار جهانی (FAO) تصریح کرده که توسعه دانه‌های روغنی با مصرف آب پایین می‌تواند یکی از مؤثرترین راهبردهای تاب‌آوری غذایی در کشورها باشد و کاملینا دقیقاً در این مختصات تعریف می‌شود، به طوری‌که وزارت جهاد کشاورزی در سال جاری رسماً توصیه کرده که دیم‌زارها و زمین‌های آیش به‌جای رهاشدن، با این گیاه کم‌توقع پوشش داده شود، اقدامی که اگرچه هنوز در حد توصیه است، اما نشانه‌ای از ورود این محصول به ادبیات سیاست‌گذاری رسمی کشاورزی است. این گام، هرچند کوچک به نظر برسد، در واقع آغاز یک جابه‌جایی در ساختار بلندمدت کشت دیم کشور است.

با توجه به این ویژگی‌های ممتاز، معرفی کاملینا به‌عنوان یک محصول استراتژیک به کشاورزان، نه تنها می‌تواند مسیر خودکفایی در تولید روغن را هموار کند، بلکه ضامن تداوم فعالیت‌های زراعی در اقلیم‌های خشک و نیمه‌خشک خواهد بود، حرکت به سمت کشت این محصول، گامی عملی برای هوشمندسازی مصرف منابع آب و تضمین امنیت غذایی پایدار است.