تجارت جهانی در آستانه ثبت رکورد تازه

به گزارش اطلاعات نیوز، آخرین روزهای سال ۲۰۲۵ کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (آنکتاد) با انتشار گزارشی به بررسی روند تجارت جهانی در سه‌ماهه سوم سال پرداخت و موانع پیش روی کشورها در سال ۲۰۲۶ را معرفی کرد.

داده‌ها نشان می‌دهند که در فصل سوم سال ۲۰۲۵ اگرچه رشد تجارت جهانی اندکی کند شد اما همچنان در محدوده مثبت باقی مانده و رشد ۲.۵ درصدی نسبت به فصل گذشته را تجربه کرد. بخش‌های کالا و خدمات در این روند نقش داشتند؛ به طوری که تجارت کالا نزدیک به دو درصد و تجارت خدمات چهار درصد نسبت به سه‌ماه دوم سال رشد کردند. رشد مثبت تجارت جهانی در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۵ حاصل دسترنج اقتصادهای درحال توسعه، تجارت کشورهای جنوبی و عملکرد خیره کننده آفریقا و شرق آسیا بود.

رشد هفت درصدی حجم تجارت جهانی

برآوردها نشان می‌دهد که این روند مثبت در سه‌ماهه پایانی سال نیز ادامه داشت و تجارت کالا ۰.۵ درصد و تجارت خدمات دو درصد افزایش پیدا کرد. درصورت تحقق پیش‌بینی‌ها، حجم تجارت جهانی در سال ۲۰۲۵ از مرز ۳۵ تریلیون دلار می‌گذرد. این رقم درمقایسه با سال ۲۰۲۴ حدود ۲.۲ تریلیون دلار بیشتر بوده و رشد سالانه‌ای نزدیک به هفت درصد را نشان می‌دهد. انتظار می‌رود که سهم کالاها از این رشد، ۱.۵ تریلیون دلار (معادل رشد شش درصدی نسبت به سال قبل) و بخش خدمات نیز ۷۵۰ میلیارد دلار (رشد ۹ درصدی) باشد.

از سوی دیگر پس از تجربه دو دوره پیاپی افزایش قیمت‌ها، انتظار می‌رود که قیمت کالاهای تجاری در سه‌ماهه چهارم روند نزولی را در پیش گیرد. این تغییرات نشان می‌دهد که برخلاف نیمه نخست سال که بخش زیادی از رشد ارزش تجارت جهانی ناشی از تورم بود، در پایان سال افزایش حجم مبادلات، موتور اصلی رشد تجارت جهانی باشد. همچنین انتظار می‌رود تجارت بین‌المللی در سال ۲۰۲۵ سریع‌تر از اقتصاد جهانی رشد کند.

تهدیدها و فرصت‌های ۲۰۲۶

با اینکه چشم‌انداز نهایی تجارت جهانی در سال ۲۰۲۵ قوی ارزیابی می‌شود اما ریسک‌های تازه‌ای برای سال ۲۰۲۶ در حال شکل‌گیری است از جمله کندی رشد اقتصاد جهانی، تشدید شکاف‌های ژئوپلیتیک، ادامه عدم قطعیت‌های سیاستی و افزایش آسیب‌پذیری‌ها که بر فعالیت تجاری فشار مضاعف وارد می‌کند همچنین افزایش هزینه‌های تجارت به این فضای محتاطانه دامن می‌زند.

اگرچه تقاضای وارداتی در برخی بازارهای مصرف‌محور و بخش‌هایی مانند فناوری‌های دیجیتال و صنایع محیط‌زیستی می‌تواند به عنوان بازوی کمکی عمل کند اما این عوامل به‌تنهایی ضعف کلی اقتصاد و افزایش اصطکاک‌های تجاری را جبران نخواهد کرد.

در سوی مثبت ماجرا، نگاه عمومی به تجارت در بسیاری از مناطق در حال توسعه همچنان حمایتی است و تعهد به گسترش باز بودن اقتصادها و سرمایه‌گذاری در مبادلات فرامرزی ادامه دارد که این موضوع می‌تواند به توسعه بیشتر تجارت درون‌منطقه‌ای میان کشورهای جنوبی منجر شود.

کارشناسان اقتصادی پیش‌بینی می‌کنند که در فصل‌های پیش‌رو کُندی روند رشد تجارت جهانی ادامه پیدا کند و عملکرد کشورها و بخش‌های مختلف ناهمگون باشد. عواملی همچون گسترش تجارت میان اقتصادهای در حال توسعه، افزایش تقاضای وارداتی در بازارهای نوظهور، رشد سریع بخش‌های دیجیتال، هوش مصنوعی و صنایع محیط‌زیستی و همچنین کاهش تدریجی نرخ‌های بهره توسط بانک‌های مرکزی می‌توانند به تقویت جریان‌های تجاری کمک کنند. در مقابل، تنش‌های ژئوپلیتیک و درگیری‌ها، افزایش هزینه‌های تجارت ناشی از تعرفه‌ها و مقررات پیچیده، ادامه عدم قطعیت در سیاست تجاری ایالات متحده، احتمال رشد سیاست‌های محدودکننده به دلیل مازاد ظرفیت تولید و فشارهای فزاینده بدهی به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، موانع اصلی پیش‌روی تجارت جهانی در سال میلادی جاری به شمار می‌آیند.

ضرباهنگ کند صادرات

در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۵ واردات خارج از شرق آسیا با سرعت بیشتری افزایش پیدا کرد اما روند رشد تجارت کالاها در میان اقتصادهای توسعه‌یافته و در حال توسعه متوازن بود. تجارت کشورهای جنوبی در فصل سوم سال، رشدی کمتر از میانگین داشت اما در مجموع در مدت ۱۲ ماه گذشته همچنان بالاتر از میانگین باقی ماند و حدود هشت درصد گسترش پیدا کرده است. در این بازه زمانی، بیشترین رشد تجارت کالاها در آمریکای جنوبی و منطقه آسیا-آرام ثبت شد.

رشد نابرابر در تجارت کالاها

در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۵ نیز تصویر تجارت کشورها به تنهایی ترکیبی از رشد و ضعف را نشان می‌دهد. در بخش کالا، برزیل، کره‌جنوبی و آفریقای جنوبی عملکردی قدرتمند داشتند درحالی‌که ژاپن و ایالات متحده با افت نسبی روبه‌رو شدند. در چین واردات افزایش نشان می‌دهد اما صادرات متوقف شد گرچه این کشور همچنان در دوره ۱۲ ماهه، بزرگ‌ترین صادرکننده جهان به شمار می‌آید.

آمارهای روسیه در این مدت به‌شدت نوسانی بود و روندهای فصلی متناقضی را منعکس کرد. در بخش خدمات نیز روندهای متفاوتی مشاهده شد. صادرات چین و کره‌جنوبی رشد قابل‌توجهی داشت، اما ژاپن با کاهش جزئی روبه‌رو شد. همچنین واردات در برزیل و هند به‌طور چشم‌گیری افزایش پیدا کرد و در مجموع، طی ۱۲ ماه گذشته تجارت خدمات در میان اقتصادهای بزرگ همچنان پر قدرت باقی ماند و چین و هند در صدر رشد صادراتی قرار گرفتند.

ناترازی‌های تجاری

در فصل سوم سال ۲۰۲۵ ناترازی جهانی در تجارت کالاها تغییر چشم گیری نداشت اما در مقیاس سالانه انتظار می‌رود که رو به افزایش باشد زیرا در سه‌ماهه نخست سال بالاترین سطح شکاف‌ها ثبت شد. مازاد تجاری چین در بخش کالا همچنان روند نزولی داشت و با وجود این کاهش، نسبت به مدت مشابه در سال ۲۰۲۴ همچنان ۳۰ میلیارد دلار افزایش نشان می‌دهد در حالی که کسری تجاری ایالات متحده در مقایسه با سه‌ماهه دوم ۲۰۲۵ و سه‌ماهه سوم سال گذشته کاهش به ثبت رساند.

بازتعریف مسیرهای تجارت در جهان

اکنون جهان شاهد تغییر الگوی رشد تجارت است. رشد تجارت میان کشورهایی که روابط سیاسی نزدیک‌تری دارند، همچنان بالاتر از میانگین تاریخی باقی مانده و پس از یک دوره افت، دوباره در این فصل افزایش پیدا کرده است همچنین تمرکز تجارت در سه‌ماهه سوم سال روندی معکوس را تجربه کرد و رشدی سریع‌تر میان اقتصادهای بزرگ را به تصویر کشید.

روند Nearshoring یا انتقال فعالیت‌های تجاری به کشورهای نزدیک از نظر جغرافیایی نیز هر چند هنوز پایین‌تر از میانگین تاریخی است، اما اندکی بهبود پیدا کرده و نشانه دهنده تقویت مبادلات میان کشورهای همسایه است، به عبارت دیگر تجارت جهانی در حال بازتعریف مسیرهای خود بر اساس نزدیکی سیاسی و جغرافیایی است.

در این میان عوامل ژئواکونومیک نقشی تعیین‌کننده در شکل‌دهی به الگوهای تجارت دوجانبه دارند. این پویایی تأثیر قابل‌توجهی بر روابط میان اقتصادهای بزرگ و شرکای تجاری آنها گذاشته است و برخی از این تغییرات نیز جنبه تثبیت‌کننده داشته‌اند. برای نمونه، در طول ۱۲ ماه گذشته سطح وابستگی تجاری میان چین و ایالات متحده تغییر چندانی نکرده است درحالی‌که تغییرات چشم‌گیری در روابط تجاری برخی از شرکای آنها دیده می‌شود.

عقب‌نشینی انرژی‌های سنتی

تصویر رشد تجارت در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۵ برای بخش‌ها و صنایع مختلف ناهمگون بود. تجارت محصولات کشاورزی جهش قابل‌توجهی داشت و غلات، میوه‌ها، سبزیجات، دانه‌های روغنی و روغن‌ها در صدر این رشد قرار گرفتند گرچه مقایسه رشد فصلی با روند چهار فصل متوالی نشان‌دهنده نوسان در بسیاری از محصولات کشاورزی است.

همچنین بخش صنعت دستاوردهای چشم‌گیری در حوزه ماشین‌آلات غیرالکتریکی و محصولات آهن و فولاد ثبت کرد. در مقابل، تجارت منابع طبیعی تحت فشار کاهش قیمت سوخت‌های معدنی، رشد ضعیف‌تری داشتند. در بازه ۱۲ ماهه گذشته، تجارت صنعتی با رشد حدود ۱۰ درصدی از بخش‌های دیگر پیشی گرفت و محصولات آهن و فولاد بیشترین جهش را تجربه کردند، درحالی‌که تجارت منابع طبیعی در همین دوره رشد منفی را پشت سر گذاشت.

از سوی دیگر تجارت سوخت‌های فسیلی به‌دلیل افت شدید قیمت‌ها کاهش پیدا کرد ولی محصولات انرژی‌های تجدیدپذیر عملکردی ترکیبی داشتند؛ به طوری که کالاهای مرتبط با انرژی بادی و باتری رشد کردند اما محصولات خورشیدی و مواد معدنی حیاتی با افت روبه‌رو شدند که این موضوع بازتابی از کاهش قیمت‌ها و تغییر سیاست‌ها بود. در مجموع، تجارت انرژی‌های تجدیدپذیر همچنان پرنوسان باقی مانده و تحت تأثیر دینامیک بازار و مشوق‌های سیاستی قرار دارد. بخش الکترونیک نیز فراتر از میانگین صنعت رشد کرد و تقاضای فزاینده برای محصولات مرتبط با هوش مصنوعی محرک اصلی آن بود.