افت فروش تویوتا زیر سایه رقابت و بحران

به گزارش اطلاعات نیوز، افت فروش تویوتا دیگر تنها یک نوسان دوره‌ای در عملکرد بزرگ‌ترین خودروساز جهان نیست؛ بلکه نشانه‌ای از جابه‌جایی موازنه قدرت در صنعتی است که طی یک قرن گذشته نماد برتری فناوری و تولید ژاپن به شمار می‌رفت. کاهش فروش جهانی این شرکت برای چهارمین ماه پیاپی، هم‌زمان با تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و شتاب گرفتن رقابت در بازار خودروهای برقی چین، نشان می‌دهد صنعت خودروسازی جهان وارد مرحله‌ای شده که دیگر تنها کیفیت، اعتبار برند یا سابقه تولید، تضمین‌کننده حفظ سهم بازار نیست. اکنون زنجیره تأمین، فناوری باتری، قیمت تمام‌شده و سرعت نوآوری به متغیرهای تعیین‌کننده رقابت تبدیل شده‌اند.

بر اساس آمار منتشرشده، فروش جهانی گروه تویوتا شامل شرکت دایهاتسو در ماه مه با کاهش ۷.۴ درصدی به ۸۸۵ هزار و ۲۰۷ دستگاه رسید و تولید جهانی این گروه نیز با افت ۵.۸ درصدی به ۸۵۷ هزار و ۷۶۵ دستگاه کاهش پیدا کرد. به نوشته رویترز، بخشی از این افت به اختلالات ناشی از تنش‌های خاورمیانه و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و زنجیره تأمین بازمی‌گردد، اما عامل مهم‌تر، تغییر رفتار بازار چین است؛ بازاری که اکنون با هجوم خودروهای برقی ارزان‌قیمت شرکت‌های داخلی، قواعد رقابت را بازتعریف کرده است. آنچه زمانی مزیت اصلی خودروسازان سنتی محسوب می‌شد، امروز زیر فشار شرکت‌هایی قرار گرفته که با مدل‌های تولید سریع‌تر و قیمت‌های رقابتی‌تر، معادلات بازار را تغییر داده‌اند.

در این میان، چین دیگر تنها بزرگ‌ترین بازار خودرو جهان نیست، بلکه به میدان اصلی نبرد فناوری تبدیل شده است. شرکت‌هایی همچون BYD، Geely و Xiaomi با تکیه بر زنجیره تأمین داخلی، تولید باتری و حمایت‌های صنعتی، توانسته‌اند فاصله خود را با غول‌های سنتی کاهش دهند. به نوشته فایننشال تایمز، خودروسازان چینی دیگر تنها در رقابت قیمتی برتری ندارند، بلکه در حوزه نرم‌افزار، سامانه‌های هوشمند و سرعت توسعه محصولات نیز استانداردهای تازه‌ای ایجاد کرده‌اند. همین موضوع موجب شده است که حتی برندهایی همچون تویوتا، فولکس‌واگن و نیسان نیز برای حفظ جایگاه خود ناچار به بازنگری در راهبردهای تولید و سرمایه‌گذاری شوند.

تحلیلگران بلومبرگ معتقدند صنعت خودرو اکنون در حال تجربه انتقالی تاریخی از «رقابت مکانیکی» به «رقابت دیجیتال» است؛ دوره‌ای که در آن ارزش یک خودرو بیش از گذشته به نرم‌افزار، هوش مصنوعی، سامانه‌های رانندگی خودکار و مدیریت انرژی وابسته خواهد بود. از این منظر، کاهش فروش تویوتا را نمی‌توان تنها نتیجه شرایط اقتصادی یا افت تقاضا دانست، بلکه باید آن را بازتاب فشار ساختاری بر مدل کسب‌وکار خودروسازانی دانست که دهه‌ها بر موتورهای درون‌سوز و خودروهای هیبریدی تکیه کرده بودند، در حالی که بازار با سرعتی فراتر از پیش‌بینی‌ها به سمت خودروهای تمام‌برقی حرکت می‌کند.

هم‌زمان، تنش‌های ژئوپلیتیکی نیز این رقابت را پیچیده‌تر کرده‌اند، اختلال در مسیرهای تجاری، افزایش هزینه حمل‌ونقل دریایی، نااطمینانی در بازار انرژی و رقابت قدرت‌های بزرگ بر سر مواد اولیه راهبردی همچون لیتیوم، کبالت و عناصر نادر خاکی، صنعت خودرو را بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی گره زده است، به باور تحلیلگران نیکی آسیا، موفقیت خودروسازان آینده تنها به توان تولید وابسته نخواهد بود، بلکه میزان دسترسی آن‌ها به زنجیره‌های پایدار تأمین و توان مدیریت ریسک‌های ژئوپلیتیکی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت.

در چنین شرایطی، تویوتا تلاش کرده است با افزایش سرمایه‌گذاری در نسل جدید باتری‌های حالت جامد، توسعه خودروهای برقی و گسترش همکاری‌های فناورانه، فاصله خود را با رقبا کاهش دهد، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند سرعت تغییرات بازار از سرعت تطبیق خودروسازان سنتی بیشتر شده است، اکونومیست پیش‌تر هشدار داده بود که انقلاب خودروهای برقی تنها یک تغییر فناوری نیست، بلکه بازآرایی کامل زنجیره ارزش صنعت خودرو است؛ تحولی که می‌تواند جایگاه بازیگران قدیمی را تضعیف و قدرت‌های صنعتی جدیدی را به صحنه جهانی وارد کند.

آنچه امروز در عملکرد تویوتا مشاهده می‌شود، فراتر از افت فروش یک شرکت است. این تحول نشان می‌دهد مرکز ثقل صنعت خودرو به‌تدریج از غرب و ژاپن به شرق آسیا و به‌ویژه چین منتقل می‌شود؛ جایی که رقابت بر سر فناوری، قیمت و مقیاس تولید با سرعتی بی‌سابقه در حال شکل دادن به آینده این صنعت است، اگر این روند ادامه پیدا کند، خودروسازان سنتی ناچار خواهند بود نه‌تنها محصولات خود، بلکه کل مدل کسب‌وکار و راهبردهای جهانی‌شان را بازتعریف کنند. از این نگاه، کاهش فروش تویوتا را باید یکی از نخستین نشانه‌های تغییر موازنه قدرت در صنعتی دانست که وارد عصر جدیدی از رقابت فناورانه، ژئوپلیتیکی و اقتصادی شده است.