وقتی تصمیمهای مجلس، ثبات اجرایی را میسنجند
به گزارش اطلاعات نیوز، تحولات اخیر مجلس شورای اسلامی و روند استیضاحها در سطوح مختلف، بازتابی از پیچیدگیهای ساختاری، سیاسی و اقتصادی کشور است و تحلیل آن نیازمند نگاهی همهجانبه و برپایه اصول حقوقی و...
به گزارش اطلاعات نیوز، تحولات اخیر مجلس شورای اسلامی و روند استیضاحها در سطوح مختلف، بازتابی از پیچیدگیهای ساختاری، سیاسی و اقتصادی کشور است و تحلیل آن نیازمند نگاهی همهجانبه و برپایه اصول حقوقی و آییننامه داخلی این نهاد قانونگذار است، استیضاح به عنوان یکی از ابزارهای نظارتی نمایندگان، نه بهصرف یک اقدام سیاسی بلکه بخشی از سازوکارهای قانونی برای تضمین پاسخگویی دستگاههای اجرایی محسوب میشود. در این چارچوب، هرگونه تأخیر یا تعویق در روند رسیدگی، نه تنها پیامدهای حقوقی دارد بلکه به لحاظ مدیریتی نیز میتواند بر ثبات و کارآمدی بدنه اجرایی کشور اثرگذار باشد، اهمیت این موضوع از آنجا ناشی میشود که نهاد قانونگذار در شرایط فعلی، همزمان با مدیریت چالشهای اقتصادی، سیاسی و بینالمللی، با چند مطالبه همزمان روبهرو است و تصمیمات آن، حتی اگر به ظاهر در کوتاهمدت آثار ملموسی برای مردم نداشته باشد، پیامدهای بلندمدت و ساختاری بر کشور خواهد داشت.
بر اساس آییننامه داخلی مجلس، اعلام وصول یک درخواست استیضاح مستلزم ارجاع فوری آن به کمیسیون تخصصی مربوطه است تا فرایند بررسی و تصمیمگیری طبق قواعد مشخص و زمانبندی قانونی انجام شود. تأخیر در این فرایند موجب اشت درخواستها و ایجاد پیچیدگی در تصمیمگیری میشود؛ وضعیتی که نه تنها تصمیمگیری سریع و مؤثر را دشوار میکند بلکه نمایندگان را در رویارویی با انتخاب میان گزینههای متعدد و گاه متناقض قرار میدهد. تجربههای گذشته نشان میدهد که حتی نتیجه نهایی استیضاح(چه رأی نیاوردن وزیر و چه برکناری او) میتواند به دورهای چندماهه سرپرستی در یک وزارتخانه کلیدی منجر شود، این فاصله زمانی، به ویژه در حوزههای حیاتی مانند اقتصاد، کشاورزی و انرژی، میتواند منجر به توقف پروژهها، کاهش هماهنگیهای اجرایی و ایجاد هزینههای فرصت قابل توجه برای کشور شود، بنابراین سنجش پیامدهای کوتاهمدت و بلندمدت استیضاح برای نمایندگان، امری اجتنابناپذیر و ضرورتی استراتژیک است.
از نگاه سیاسی و اقتصادی، کشور در وضعیتی خاص قرار دارد که همزمانی فشارهای داخلی و خارجی تصمیمگیری شتابزده را ناممکن میسازد. این شرایط نشان میدهد که نقد و بازنگری در عملکرد دولت، هرچند ضروری و مشروع است، باید با توجه به ملاحظات ثبات مدیریتی و امنیت اقتصادی صورت گیرد، در این میان تمرکز بر اصلاحات دروندولتی و بهبود هماهنگیهای بینبخشی میتواند جایگزینی مؤثر برای اقدامات واکنشی و هیجانی باشد. به عنوان نمونه، شکلگیری یک فرماندهی واحد اقتصادی که مسئولیت تجمیع سیاستها، جلوگیری از موازیکاری و رفع اختلافات ساختاری در بدنه اجرایی را بر عهده گیرد، میتواند گام مؤثری در جهت افزایش کارآمدی مدیریت اجرایی کشور باشد.
علاوه بر استیضاح، مجلس شورای اسلامی از ابزارهای متنوع نظارتی دیگری نیز برخوردار است که میتوانند ضمن جلوگیری از تمرکز صرف بر مسائل سیاسی، پاسخگویی دستگاههای اجرایی را تضمین کنند، دیوان محاسبات تحقیق و تفحص، تذکر و سؤال از وزرا نمونههایی از این ظرفیتها هستند که در موضوعاتی نظیر اختلاف در آمارهای بودجهای، فرایندهای واردات یا عملکرد دستگاهها در حوزههای کلیدی، به کار گرفته میشوند، این ابزارها علاوه بر اثر پیشگیرانه، امکان رسیدگی دقیق و مستند به تخلفات و ایرادات مدیریتی را فراهم میآورند و نشان میدهند که نظارت مجلس محدود به اقدامات هیجانی و مقطعی نیست، بلکه در چارچوبی مستمر و قانونی عمل میکند.
نکته مهم دیگر آن است که تصمیمات و سیاستهای مجلس، حتی اگر بهطور فوری در زندگی روزمره مردم اثر ملموس نداشته باشد، در سطح کلان و بلندمدت تأثیرات ساختاری قابل توجهی بر کشور دارد، تصویب برنامههای توسعهای، قوانین اقتصادی و مقررات فناوری، از جمله حوزههایی هستند که آثار آنها در گذر زمان خود را نشان میدهند. بیتوجهی به این جنبهها و تمرکز صرف بر اقدامات آنی، میتواند در آینده با هزینههای سنگین برای کشور همراه شود و از این منظر، هرگونه تحلیل و اقدام مرتبط با استیضاح و ابزارهای نظارتی، باید مبتنی بر دیدگاهی راهبردی، علمی و حقوقی باشد، بررسی روند استیضاح و سازوکارهای نظارتی مجلس، فراتر از سطح سیاسی و رسانهای، نیازمند درک دقیق از چارچوبهای قانونی، پیامدهای مدیریتی و ملاحظات اقتصادی و بینالمللی است. تنها با چنین رویکردی میتوان راهکارهایی ارائه داد که ضمن حفظ حق مردم برای مطالبه پاسخگویی، ثبات مدیریتی کشور را تضمین کند و از هزینههای فرصت ناشی از تغییرات مکرر در بدنه اجرایی جلوگیری کند.
حامد یزدیان، نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به تحولات اخیر پیرامون استیضاحها و واکنشهای مختلف به آن، اظهار کرد: برخی تصور میکنند شرایط کنونی کشور زمینه مناسبی برای حرکت به سمت استیضاح فراهم نمیکند، اما بررسی دقیق این موضوع نیازمند نگاه مبتنی بر چارچوبهای حقوقی و آییننامه داخلی مجلس است.
وی افزود: بر اساس آییننامه، پس از اعلام وصول یک درخواست استیضاح، مجلس موظف است ظرف بازه زمانی مشخص آن را به کمیسیون تخصصی ارجاع دهد تا فرایند بررسی و تصمیمگیری صورت گیرد، تأخیر در انجام این روند قانونی و انباشت درخواستهای استیضاح، تصمیمگیری در مراحل بعدی را پیچیده کرده و مجلس را با چند مطالبه همزمان مواجه ساخته است. اگر رسیدگیها بهموقع انجام میشد، امروز شاهد گرههای کور نهادینهشده نبودیم.
نماینده مردم اصفهان با بیان اینکه استیضاحها منتفی نشده، بلکه فرایند بررسی آنها با تأخیر روبهرو است، تصریح کرد: کشور در شرایط ویژه سیاسی و اقتصادی بهسر میبرد و تجارب گذشته نشان داده که نتیجه فرایند استیضاح (چه رأی نیاوردن وزیر و چه برکناری وی) میتواند به دورهای چندماهه از سرپرستی در یک وزارتخانه کلیدی منجر شود. هرچند قانون به رئیسجمهور سه ماه فرصت معرفی وزیر جدید داده، اما همین فاصله زمانی بهویژه در حوزههای حیاتی مانند اقتصاد و کشاورزی میتواند آسیبهای قابل توجهی به مدیریت اجرایی کشور وارد کند.
یزدیان تأکید کرد: نمایندگان در رأیگیری استیضاح ملزم به سنجش پیامدهای احتمالی آن هستند و هدف نباید بهصرف خروج از یک مسئله به بهای گرفتار شدن در مشکل بزرگتر باشد، مطالبات مردم بهحق است، اما در سطح کلان سیاستگذاری، ملاحظه ثبات مدیریتی و هزینههای فرصت ناشی از تغییرات مکرر اجتنابناپذیر است.
وی همچنین به شرایط بینالمللی و فشارهای خارجی اشاره کرد و گفت: این وضعیت اجازه تصمیمهای شتابزده را نمیدهد. این به معنای نفی نقدهای جدی به عملکرد دولت نیست؛ اتفاقاً نقدهای اساسی مطرح است. با این حال، تمرکز بر اصلاحات دروندولتی، هماهنگی بینبخشی و انسجام تیم اقتصادی، مسیر مؤثرتری برای حل مسائل مردم فراهم میکند.
نماینده مردم اصفهان افزود: یکی از ضرورتهای آشکار امروز کشور، شکلگیری یک فرماندهی واحد اقتصادی برای تجمیع سیاستها، جلوگیری از موازیکاری و رفع اختلافنظرهای ساختاری در بدنه اجرایی است.
یزدیان کرد : مجلس ابزارهای نظارتی متعددی فراتر از استیضاح دارد. دیوان محاسبات، تحقیق و تفحص، تذکر و سؤال از جمله این ظرفیتها هستند و در موضوعاتی مانند اختلاف در آمارهای بودجه یا فرایندهای واردات، این نهادها در حال بررسی هستند، تصور اینکه تصمیمات مجلس هیچ تأثیری در زندگی روزمره مردم ندارد، دقیق نیست. بسیاری از قوانین مصوب، از جمله برنامه هفتم توسعه یا مقررات حوزه فناوری و هوش مصنوعی، اثرات بلندمدت و ساختاری دارند. اگر امروز با نگاه راهبردی به این مسائل پرداخته نشود، در آینده با هزینههای سنگینتر مواجه خواهیم شد.
به گزارش ایمنا، تأخیر در رسیدگی به استیضاحها موجب تراکم مطالبات نظارتی و افزایش هزینه تصمیمگیری میشود؛ پدیدهای که در ادبیات سیاستگذاری از آن با عنوان «انباشت تصمیمات معوق» یاد میشود و میتواند کارایی نظام قانونگذاری را کاهش دهد، تغییرات مکرر در سطح وزارتخانهها، بهویژه در شرایط بیثبات اقتصادی، باعث گسست در تداوم سیاستها (Policy Discontinuity) و شکلگیری دورههای سرپرستی میشود که معمولاً با کاهش سرعت اجرا، تعویق پروژهها و افزایش نااطمینانی همراه است، در نظریه حکمرانی، نظامهای پارلمانی زمانی کارآمدتر عمل میکنند که میان اعمال نظارت سختگیرانه و حفظ ثبات اجرایی تعادل برقرار کنند؛ استفاده افراطی یا تأخیری از ابزارهای نظارتی هر دو میتواند به ناکارآمدی ساختاری منجر شود.