عمارت تیموری در بلاتکلیفی؛ گنجینه ای که نابود شد 

محمدرضا کلاهدوزان – روزنامه اطلاعات| تالار تیموری  از جمله ابنیه تاریخی اصفهان محسوب می شود که در همسایگی  باغ موزه چهلستون  قرار دارد و سال هاست به عنوان  موزه تاریخ طبیعی  شناخته می شود اما مدت هاست در کشاکش مالکیت و ادعا رها شده و اختلافات حقوقی سایه سنگینی بر آن انداخته است.

اقدام پیش ‌دستانه اداره‌ کل میراث فرهنگی استان اصفهان در اخذ سند مالکیت برای عمارت تالار تیموری، ادعای شهرداری در مالکیت این بنای تاریخی را زیر سوال برده و سرنوشت آن را در وضعیتی مبهم و نگران کننده قرار داده است.

این عمارت زیبا که در دولتخانه صفویه قرار دارد، طی ۴ دهه گذشته فراز و نشیب های بسیاری را پشت سر گذاشته و کاربری های متفاوتی به خود دیده اما اکنون به حال خود رها شده است ،در حالی که این بنا می تواند به یکی از جاذبه های گردشگری دیار نصف جهان بدل شود.

برای بسیاری از افرادی که از مقابل این اثر تاریخی عبور می کنند، همواره این پرسش مطرح است که این بنای تاریخی چیست؛ مربوط به چه دوره ای است و چرا از آن بهره برداری نمی شود؟ 

شالوده این بنای تاریخی و دیدنی به دوره تیموری باز می ‌گردد و اگرچه در دوره صفویه به شکل کنونی درآمده ، اما حدود ۱۵۰ سال از  ابنیه شاخص عصر صفویه نظیر عالی قاپو، قدیمی تر است.

این عمارت در گذشته به ‌عنوان دارالحکومه و ساختمان دیوانی مورد استفاده قرار می ‌گرفت ولی در دوره پهلوی به باشگاه افسران بدل شد و سپس شهرداری آن را خریداری کرد.

شهرداری اصفهان در ۱۵ اسفندماه ۱۳۶۷ تالار تیموری را برای ایجاد موزه تاریخ طبیعی اصفهان در اختیار محمدعلی جعفریان، استاد دانشگاه اصفهان و پدر علم زمین ‌شناسی فلات مرکزی ایران قرارداد تا تمام اشیایی که از تاریخ طبیعی توسط او گردآوری شده بود، به ‌این بنا انتقال دهد و به این ترتیب این استاد دانشگاه،نخستین فردی بود که موزه تاریخ طبیعی را در اصفهان تاسیس کرد.

هرچند انتخاب این عمارت برای چنین موزه ‌ای مناسب نبود اما شاید آن زمان گزینه بهتری وجود نداشت.

گنجینه ای که نابود شد 

موزه تاریخ طبیعی اصفهان در نوع خود گنجینه‌ ای از شگفتی‌ ها بود و به همین دلیل در دوران فعالیتش با استقبال گسترده ای روبرو شد؛ به نحوی که کمتر کسی را در اصفهان می ‌توان یافت که در آن دوران از این موزه بازدید نکرده باشد.

جعفریان در اسفند سال ۱۳۹۱ درگذشت و پس از او، همسر و نوه ‌اش اداره این موزه را عهده دار شدند اما در سال ۱۳۹۶ نخستین موزه تاریخ طبیعی اصفهان تعطیل و درهای آن برای همیشه بسته شد.

در آن زمان، معاونت فرهنگی شهرداری اصفهان برای تخلیه تالار تیموری با ورثه مرحوم جعفریان دچار کش و قوس طولانی شد و در نهایت، این تالار از وجود آثار ارزشمند او تخلیه گشت ،بدون این‌که مشخص شوداین  آثار  به چه‌سرنوشتی دچار شده است؟

همچنین مقرر شده بود شهرداری در منطقه ناژوان و در کنار باغ پرندگان فضای بزرگتری برای ایجاد موزه تاریخ طبیعی فراهم کند و تالار تیموری به موزه هنرهای سنتی و صنایع دستی‌تبدیل‌شود اما با شیوع کرونا در اسفند ۱۳۹۸، طرح ایجاد موزه تاریخ طبیعی در ناژوان متوقف ماند و به این ترتیب ، اصفهان نه تنها خود را از داشتن موزه تاریخ طبیعی محروم کرد، بلکه موزه هنرهای سنتی و صنایع دستی هم به فراموشی رفت.

شهرداری رو دست خورد !

چندی بعد به پیشنهاد شورای شهر اصفهان مصوب شد  عمارت تالار تیموری توسط شهرداری مرمت و به «مرکز گفتگوی شهر» بدل شود اما در این اثنا، اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان در اقدامی پیش دستانه، سند مالکیت برای این بنای تاریخی را به نام دولت گرفت و بهره برداری از آن به اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان واگذار شد.

امیر کرم زاده مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان  در این باره گفته است: «با صدور سند مالکیت، امکان هماهنگی برای حفاظت و مرمت آن بهتر از گذشته فراهم می شود».

با این حال این پرسش برای خیلی ها مطرح می شود که اگر مدیرکل میراث فرهنگی دغدغه حفاظت و مرمت این عمارت را دارد چرا بناهایی نظیر  حمام تاریخی شیخ بهایی  که در تملک اداره کل میراث فرهنگی قرار دارد هنوز مرمت و احیا نشده است تا گردشگران مشتاق از آن دیدن کنند؟

آن طور که پیداست، در اصفهان رقابت بر سر مالکیت ابنیه تاریخی جدی است اما در عمل توجه کافی به مرمت و نگهداری آنها نمی شود؛ به طور مثال،  مسجد تاریخی سید  که به عنوان موقوفه در اختیار اداره کل اوقاف استان اصفهان قرار دارد، هر روز فرسوده تر و دچار تخریب جدید می‌شود؟! 

تقابل میراث فرهنگی و شهرداری

صدور سند مالکیت برای عمارت تالار تیموری، خط بطلانی بر همه تصمیم گیری های مدیریت شهری اصفهان برای این عمارت تاریخی کشید و متولیان شهر را در بُهت فرو برد، به‌گونه ای که کمال حیدری معاون فرهنگی شهردار اصفهان در واکنش به این اقدام اداره کل میراث فرهنگی اعلام کرد:  شهرداری به‌ عنوان بهره بردار این بنا هیچ اطلاعی از اقدام میراث فرهنگی برای دریافت سند مالکیت تالار تیموری نداشته است.

اما شهرام امیری سخنگوی پیشین اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان در این باره گفته است : تالار تیموری هیچ سند رسمی نداشت و صدور سند مالکیت پس از ۶ سال پیگیری و با در نظر گرفتن همه مدعیات و بررسی همه اسناد و مدارک انجام شده است.

جالب اینجاست اگر صدور سند مالکیت با در نظر گرفتن همه مدعیات انجام شده است، چرا مسئولان شهر اصفهان که ادعای مالکیت این بنا را دارند سال ها از این اقدام مسئولان اداره کل میراث فرهنگی بی اطلاع بودند؟

اکنون بیش از یک سال از صدور آن سند جنجالی می گذرد و این عمارت زیبا مانند طفلی در دولتخانه صفویه رها شده و بی سرپرست مانده است.

بررسی های میدانی نشان می دهد این بنا رو به فرسایش تدریجی است به نحوی که رطوبت به پیکره بنا نفوذ کرده است و اگر مرمت نشود این احتمال وجود دارد که هر لحظه فرو بریزد؛ اما به دلیل اختلاف مالکیت، شهرداری برای مرمت آن هزینه نمی کند چون بر اساس قانون، هزینه مرمت بر عهده مالک بناست.

ادعای شهرداری

شهردار اصفهان در این باره به اطلاعات می گوید: بر اساس مستندات قانونی،تالار تیموری به شهرداری واگذار شده اما متاسفانه اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان برای اعیانی آن سند مالکیت دریافت کرده و اکنون این موضوع در کش و قوس بین شهرداری و اداره کل میراث فرهنگی است.

علی قاسم زاده می افزاید: تالار تیموری بر اساس مصوبه شورای اسلامی شهر قرار بود به‌ عنوان  مرکز گفتگوی شهر  تبدیل شود.

معاون فرهنگی شهردار اصفهان نیز به خبرنگار ما  می گوید: تالار تیموری متعلق به شهرداری اصفهان بود اما پس از آزادسازی آن، اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان برای این مجموعه سند مالکیت دریافت کرد.

کمال حیدری می افزاید: شهرداری برای بهره‌ برداری از این عمارت برنامه ریزی کرده بود اما اکنون این بنا در اختیار شهرداری نیست و ما خوشحال می شویم اداره کل میراث فرهنگی آن را راه اندازی کندچون همیشه قرار نیست این کار توسط شهرداری انجام شود. 

اکنون این پرسش مطرح می شود که اگر اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان برای این بنای تاریخی سند مالکیت اخذ کرده است چرا آن را مرمت نمی کند تا اصفهان بتواند از چنین ظرفیتی در حوزه گردشگری بهره مند شود؟  

تلاش خبرنگار ما برای گفتگو  با مسئولان اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان درباره  بهره برداری از عمارت تالار تیموری به نتیجه نرسید و مسئولان ذیربط حاضر به پاسخگویی در این باره نشدند.