رفراندوم در ایران

محمدرضا نادری گیسور – روزنامه اطلاعات: راهپیمایی باشکوه ۲۲ بهمن امسال در حالی برگزار شد که بسیاری از تحلیلگران پیش‌بینی می‌کردند پس از رویدادهای تلخ دی‌ماه و در سایه تهدیدهای نظامی و اظهارات تند دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، حضور مردم بطور محسوسی نسبت به سال های قبل کاهش یابد اما واقعیت عکس آن را نشان داد. با صحنه‌ها و تصاویر شرکت گسترده مردم در راهپیمایی‌های این روز در تهران و شهرستان‌ها، ایران بار دیگر به‌گونه‌ای غیرمنتظره، افکار عمومی جهان را به خود معطوف کرد و برای همگان، پیام‌هایی معنادار فرستاد.

در حقیقت، میلیون‌ها ایرانی در تهران و سراسر کشور به خیابان‌ها آمدند تا با صدای واحد، مخالفت خود را با هرگونه تهدید خارجی و خشونت داخلی اعلام کنند و در برابر چشمان جهانیان، مفهوم واقعی «وحدت ملی» را به نمایش بگذارند.

آنها آمدند تا بگویند اگرچه از بی‌تدبیری‌ها در اداره کشور و مشکلات سنگینِ اقتصادی در رنج‌اند و از نحوه مدیریت اعتراض‌ها و ناآرامی‌های اخیر گلایه‌ها  دارند، اما برای حفظ ایران و دفع شر بیگانگان، مثل همیشه، به میدان می‌آیند و پایداری می‌کنند، به این امید که وعده‌های مسئولان بیش از پیش جامه تحقق بپوشد، اوضاع جامعه، رنگ آرامش و بهبودی بگیرد و مهمتر از آن، استقلال و تمامیت ارضی ایران حفظ شود.

این حضور عظیم، تنها یک آیین سالانه نبود، بلکه تجلی احساسات ژرف ملی در برابر خطر بود، چرا که ایرانیان در هر برهه از تاریخ، هنگامی که نشانه‌ای از طمع یا تجاوز خارجی دیده‌اند، اختلاف‌ها را کنار گذاشته و حول محور وطن گرد آمده‌اند. 

علاوه بر آن، شعارهای ماندگار انقلاب، به ویژه «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» همچنان بر ذهن و جان نسل‌های مختلف ایرانیان جاری است. راهپیمایی ۲۲ بهمن امسال بار دیگر نشان داد این شعار، صرفاً بخشی از گذشته نیست، بلکه زنده‌ترین نماد انسجام ملی امروز ایران است و باید برای تحقق یک مردم سالاری مبتنی بر خواست اکثریت جامعه در عرصه عمل، بی‌وقفه تلاش کرد.

در ماه‌های گذشته، التهاب‌های اقتصادی و اجتماعی، تورم و گرانی‌های افسارگسیخته‌ی ناشی از تحریم‌ها و حذف ارز ترجیحی که به عقیده کارشناسان و دولت، موجب بروز رانت و فسادهای گسترده شده بود، زمینه را برای بهره‌برداری دشمنان فراهم کرد تا با تحریک و تغییر روند اعتراضات و تلاش برای ارایه چهره‌ای نادرست از جامعه ایرانی مبنی بر جدایی مردم از نظام، امنیت کشور را مخدوش سازند و استقلال آن را به مخاطره اندازند. رخدادهای دی‌ماه، با آن همه خشونت و جان‌های از دست رفته، ـ که امروز و فردا شاهد برگزاری مراسم چهلم آنان در شهرهای مختلف هستیم و دولت  نیز مردم را به حضور گسترده در آن فرا خوانده است ـ بسیار تلخ و دردناک بود و هشداری جدی به جامعه داد که امنیت و آرامش، چقدر شکننده است. 

پاسخ مردم ایران به این بحران، بیداری و هوشیاری بود. آنان در ۲۲ دی و سپس در ۲۲ بهمن، با حضور آرام، گسترده و باشکوه خود در راهپیمایی‌ها، این پیام را با صراحت تمام برای همگان در داخل و خارج کشور فرستادند که هیچ بحرانی، آنان را از عمل به پیمانِ دفاع از وطن و آرمان‌های انقلاب بازنمی‌دارد.

از همین رو، راهپیمایی امسال بیش از نمایش قدرت جمعی، نوعی همه‌پرسی مردمی هم بود. این مردم با حضور و با گام‌های خود اعلام کردند که خواهان حل مشکلات کشور از مسیر گفت‌وگو و اصلاحات درونی‌اند، نه از راه خشونت یا  مداخله نظامی بیگانگان.

پیام آنها در راهپیمایی باشکوه ۲۲ بهمن دو بخش واضح داشت: اول، برای دشمن، که ایران، سرزمین دلیران و پایداری مردمی است که برای استقلال و انقلاب خویش اهمیت قائلند و محکم و قاطع در پای دفاع از آن ایستاده‌اند؛ و دوم، برای مسئولان، که هوشیار باشند وحدت و اعتماد مردم را پاس بدارند، برای حل مشکلات مختلف کشور به ویژه در حوزه اقتصادی و معیشتی بکوشند و علاوه بر آن، با رفتارهای محدودکننده و تصمیم‌های تنش‌زا، همبستگی ملی را تضعیف نکنند.

ملت، هم در جنگ ۱۲ روزه، هم ۲۲ دی و هم ۲۲ بهمن، همت، اراده و همبستگی خود را برای دفاع از کشور و انقلاب نشان داد. حالا وقت آن است که مسئولان این اراده و همبستگی را برای همراهی با ملت نشان دهند و همه مردم ایران را، حتی آنهایی را که به هر دلیل به راهپیمایی نیامدند، بخشی از این ملت بدانند و به خواسته‌های مشروع و منطقی‌شان پاسخ دهند.

این ارادۀ مسئولان را باید در عمل و در حل مشکلات، پرهیز از اقدامات تفرقه انگیز، تبدیل صداوسیما به یک رسانه واقعاً ملی و فراگیر که بازتاب دهنده صدای همه نسل‌ها و سلایق و افکار جامعه باشد، تحول و تغییر در نهادهای انتصابی، و استفاده از ظرفیت مردم از همه نسل‌ها و سلایق در مسئولیت‌های گوناگون، تایید نامزدهای انتخابات فرارو به گونه‌ای که نماینده طیف‌ها و بخش‌های مختلف جامعه باشند، پرهیز از تندروی، تلاش برای حل مشکلات در حوزه سیاست خارجی، ترسیم آینده‌ای امیدبخش برای همگان، خروج از بن بست‌ها و…. مشاهده کرد.

در چنین فضایی، اقدام اخیر برخی نهادها در بازداشت شماری از فعالان سیاسی کشور، نگرانی‌هایی را در باره روند تقویت و تداوم گفت‌وگوی ملی در شرایط حساس کنونی برانگیخته است، البته، آزادی سریع شماری از آنها نشانه‌ای دلگرم‌کننده بود و حکایت از آن دارد که مسئولان، پیام مردم را در راهپیمایی ۲۲ بهمن گرفته‌اند؛ مردمی که انتظار دارند این مشارکت بی‌سابقه و راهپیمایی باشکوه و تاریخی آنها به‌عنوان سرمایه‌ای ملی در مسیر کاهش شکاف‌های سیاسی و تقویت سرمایه اجتماعی به کار گرفته شود.

در این راستا، یکی از درس‌های مهم راهپیمایی ۲۲ بهمن را باید تأکید بر ضرورت تقویت ساختار حزبی و نهادهای مدنی در کشور به شمار آورد. شکل‌گیری واقعی مردم‌سالاری که  از شعارهای بنیادین انقلاب بود، بدون وجود احزاب فعال و مسئول امکان‌پذیر نیست.

جامعه ایرانی باید بتواند دیدگاهها، افکار و سلایق مختلف خود را در قالب تشکل‌های قانونی و شفاف بیان کند تا انتقاد و حتی اعتراضاتش از مسیر تعامل و گفت‌وگو شکل بگیرد، نه از مسیر خشونت و تقابل و تخریب. برای بقای کشور و نظام، مسئولان چاره‌ای ندارند جز آن‌که حضور و گفتمان احزاب و نهادهای مدنی را به رسمیت بشناسند، همان‌گونه که فعالان سیاسی و مدنی نیز باید در گفتار و عمل، حفظ ثبات و امنیت ملی را خط قرمز خویش قرار دهند.

در شرایطی که دشمن ناوهای نظامی خود را به سوی خلیج‌فارس گسیل داشته و همزمان، همه ابزارها و نیروهایش را در غرب برای تهدید و تحت فشارگذاشتن ایران و به مخاطره انداختن استقلال آن به کار گرفته است، ۲۲ بهمن امسال، صحنه‌ای بود که در آن، همه نسل‌ها و سلایق گردهم آمدند تا بگویند وطن مقدم است بر هر اختلاف.

مردم ایران با راهپیمایی عظیم خود نشان دادند که دفاع از کشور را وظیفه‌ای همگانی می‌دانند، نه مأموریتی دولتی یا جناحی. این حضور نه با تبلیغ، بلکه با شور بی‌همتا و شعور بالای مردم ما شکل گرفت. این احساس ملی باید همچنان تقویت شود و از هر اقدامی که می‌تواند آن را مخدوش سازد، پرهیز به عمل آید.

مسئولان وظیفه دارند پیام ملی این روز را به زبان عمل ترجمه کنند: با پرهیز از گفتارهای تفرقه‌انگیز و اقدامات تفرقه افکن، گسترش آزادی‌های مدنی، حمایت از معیشت عمومی، بازسازی اعتماد اجتماعی و صیانت از استقلال کشور چه با اقتدار نظامی و چه با مذاکرات موثر و موفق سیاسی مبتنی بر حفاظت از منافع ملی.