دبیرکل سازمان ملل: سال ۲۰۲۶ از هم‌اکنون سالی آکنده از آشوب و شگفتی‌های پی‌درپی است 

به گزارش اطلاعات نیوز، آنتونیو گوترش روز پنجشنبه به وقت محلی در جمع خبرنگاران در مقر سازمان ملل اظهار کرد: پیش از ورودم به عرصه عمومی، در رشته فیزیک آموزش دیده بودم و در مواقع تغییرات و دگرگونی‌های عمیق، به برخی اصول ثابت بازمی‌گردم؛ اصولی که توضیح می‌دهد جهان چگونه عمل می‌کند که یکی از آنها قانون سوم نیوتن است که هر کنشی با واکنشی برابر و مخالف مواجه می شود.

گوترش که آخرین سال دبیرکلی خود را می گذراند، به خبرنگاران گفت: در فیزیک، این قانون اصلی تثبیت‌کننده است اما در ژئوپولیتیک امروز، به عاملی بی‌ثبات‌کننده تبدیل شده است.

دبیرکل سازمان ملل که عملکردش این روزها به شدت از سوی دولت دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا بدون اشاره به نقش یکجانبه گرایی واشنگتن در تصمیمات این نهاد بین المللی به ویژه شورای امنیت مورد نقد قرار گرفته است، افزود: ما در جهانی زندگی می‌کنیم که کنش ها و کنش‌های بی‌پروا، واکنش‌هایی خطرناک برمی‌انگیزند و برخلاف فیزیک، این واکنش‌ها نه متقارن و نه قابل پیش‌بینی هستند.

گوترش اضافه کرد: این واکنش‌ها با شکاف‌های ژئوپولیتیک افزایش می‌یابند و با همه‌گیری مصونیت از مجازات تشدید می‌گردند. قانون قدرت بر قدرت قانون غلبه کرده است حقوق بین‌الملل پایمال می‌شود. همکاری در حال فرسایش است و نهادهای چندجانبه از جهات مختلف مورد حمله واقع شده اند.

دبیرکل سازمان ملل ادامه داد: وقتی کنش‌های خطرناک با واکنش مناسب روبه‌رو نشوند، سیستم دچار بی‌ثباتی می‌شود. مصونیت از مجازات موتور محرک درگیری‌های امروز است و تشدید تنش‌ها را تغذیه می‌کند، بی‌اعتمادی را گسترش می‌دهد، و راه را برای ورود بازیگران قدرتمند مخرب از هر سو باز می‌کند.

گوترش تصریح کرد: در همین حال، کاهش شدید کمک‌های بشردوستانه زنجیره‌ای از واکنش‌های ناامیدی، آوارگی و مرگ را رقم می‌زند و همزمان، نابرابری‌ها عمیق‌تر شده و جوامع را دستخوش التهاب می‌کند.

وی ادامه داد: تغییرات اقلیمی عینی‌ترین و ویرانگرترین نمود اصل نیوتن است. هر اقدامی که سیاره زمین را گرم‌تر می‌کند، واکنشی سهمگین به دنبال دارد؛ طوفان‌ها، آتش‌سوزی‌های جنگلی، توفندها، خشکسالی‌ها و بالا آمدن سطح دریاها.

دبیرکل سازمان ملل به فناوری اشاره کرد و گفت: ما شاید شاهد بزرگ‌ترین انتقال قدرت عصر خود هستیم نه از دولت‌ها به مردم، بلکه از دولت‌ها به شرکت‌های خصوصی فناوری. وقتی فناوری‌هایی که رفتار، انتخابات، بازارها و حتی منازعات را شکل می‌دهند بدون چارچوب و مهار عمل می‌کنند، واکنش حاصل نوآوری نیست، بلکه بی‌ثباتی است.

گوترش ادامه داد: تسریع چندقطبی‌شدن به صورت آگاهانه و با عزم راسخ ضروری است؛ چندقطبی‌شدنی که شبکه‌ای باشد، ذاتاً فراگیر طراحی شده باشد، و بتواند از طریق همکاری ها ایجاد توازن کند.

وی با اشاره به همکاری ها در تجارت، در فناوری، و در همکاری‌های بین‌المللی گفت: اما چندقطبی‌شدن، به‌خودی خود، تضمینی برای ثبات یا صلح نیست. اروپای پیش از جنگ جهانی اول چندقطبی بود، اما در نبود نهادهای چندجانبه و ثر، نتیجه آن تقابل و جنگ بود.

دبیرکل سازمان ملل گفت: برای آنکه چندقطبی‌شدن بتواند تعادل، شکوفایی و صلح ایجاد کند، به نهادهای چندجانبه نیرومندی نیاز داریم که مشروعیت آنها بر مسوولیت مشترک و ارزش‌های مشترک استوار باشد.

گوترش گفت: ساختارها ممکن است کهنه شده باشند اما ارزش‌ها اینگونه نیستند. رهبری امروز انتخابی میان پایبندی به اصول یا عمل‌گرایی نیست؛ بلکه درک این واقعیت است که اصول، خود عمل‌گرایانه هستند.

دبیرکل سازمان ملل اضافه کرد: منشور سازمان ملل متحد به‌دست انسان‌هایی نوشته شد که زخم‌خورده و رنج‌دیده جنگ بودند. آنها می‌دانستند ارزش‌هایی که در اسناد بنیان‌گذار ما ثبت شده‌اند، مفاهیمی انتزاعی یا آرمان‌گرایانه نیستند. این ارزش‌ها شرط اساسی صلح پایدار و عدالت ماندگار هستد.

وی تاکید کرد: ارزش‌ها اهمیت دارند و انسان‌ها برای تحقق آنها همه‌چیز خود را به خطر می‌اندازند. این حقیقت در سراسر جهان آشکار است؛ چه معترضی که برابر سرکوب می‌ایستد، چه روزنامه‌نگاری که از آزادی مطبوعات دفاع می‌کند و چه شهروندی عادی که از همسایه‌اش حمایت می‌کند.

گوترش اضافه کرد: با وجود همه موانع، سازمان ملل متحد در تلاش است به ارزش‌های مشترک ما جان ببخشد و ما تسلیم نخواهیم شد. ما برای صلح تلاش می‌کنیم؛ صلحی عادلانه و پایدار که ریشه در حقوق بین‌الملل داشته باشد. صلحی که به علل ریشه‌ای منازعات بپردازد. صلحی که فراتر از امضای یک توافق دوام بیاورد.

دبیرکل سازمان ملل ادامه داد: ما برای اصلاح و تقویت شورای امنیت، تنها نهادی که طبق منشور اختیار اقدام در زمینه صلح و امنیت به نمایندگی از همه کشورها را دارد، فشار می‌آوریم اما بدون توسعه، صلحی پایدار وجود نخواهد داشت.

وی ادامه داد: ما برای تسریع پیشرفت در تحقق اهداف توسعه پایدار اقدام می‌کنیم و بر اصلاح ساختار مالی جهانی پافشاری داریم. این اصلاحات شامل پایان دادن به چرخه کمرشکن بدهی، سه برابر کردن ظرفیت وام‌دهی بانک‌های توسعه چندجانبه و تضمین مشارکت عادلانه و نفوذ واقعی کشورهای در حال توسعه در نهادهای مالی جهانی است.

گوترش درباره وضعیت اقلیمی جهان نیز گفت: ما به این واقعیت اذعان داریم که عبور دمای جهانی از آستانه ۱٫۵ درجه سانتی‌گراد اکنون مستلزم «افزایش سطح بلندپروازی» از جمله کاهش عمیق انتشار گازهای گلخانه‌ای در این دهه و گذار عادلانه، منظم و منصفانه از سوخت‌های فسیلی به انرژی‌های تجدیدپذیر است.

دبیرکل سازمان ملل افزود: ما خواستار حمایت بسیار بیشتر از کشورهایی هستیم که هم‌اکنون با فاجعه اقلیمی روبه‌رو هستند، گسترش سامانه‌های هشدار زودهنگام و فراهم شدن فرصت‌هایی برای کشورهایی که دارای منابع معدنی حیاتی هستند تا در زنجیره‌های ارزش جهانی ارتقا یابند.

وی اضافه کرد: در حوزه فناوری نیز، به‌طور فوری در حال تلاش برای شکل‌دهی به چارچوبی برای حکمرانی هستیم؛ از طریق گفت‌وگوی جهانی در سازمان ملل، حمایت از ظرفیت‌سازی، و ایجاد هیئت علمی بین‌المللی جدید درباره هوش مصنوعی.

گوترش عنوان ث کرد: به‌زودی فهرستی شامل ۴۰ نام از اعضای پیشنهادی این هیات را به مجمع عمومی ارائه خواهم کرد. همچنین خواستار ایجاد «صندوق جهانی توسعه ظرفیت هوش مصنوعی» برای کشورهای در حال توسعه با هدف تأمین ۳ میلیارد دلار هستم.

دبیرکل سازمان ملل گفت: در آغاز این سال، مصمم هستیم اقداماتی را برگزینیم که واکنش‌هایی ملموس و مثبت ایجاد کنند، همان‌گونه که در «پیمان آینده» فراخوانده شده و واکنش‌هایی از جنس صلح، عدالت، مسئولیت‌پذیری و پیشرفت در روزگار پرتلاطم ما است.