جنگ پاکستان و افغانستان بر سر چیست؟ | اختلافات مرزی و پرونده طالبان در کانون بحران

اختلاف بر سر خط موسوم به «دیورند» همچنان یکی از پایه‌های تنش میان دو کشور محسوب می‌شود. این مرز که در اواخر قرن نوزدهم میان افغانستان و هند بریتانیا ترسیم شد، پس از تشکیل پاکستان از سوی اسلام‌آباد به عنوان مرز رسمی شناخته شد، اما دولت‌های مختلف در کابل هیچ‌گاه آن را به رسمیت نشناختند.

علت جنگ پاکستان و افغانستان

تقسیم جغرافیایی قبایل پشتون در دو سوی مرز، این پرونده را از یک اختلاف حقوقی صرف فراتر برده و آن را به مسئله‌ای هویتی و سیاسی تبدیل کرده است.

اتهام اسلام‌آباد علیه کابل درباره TTP

پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، مقامات پاکستانی انتظار داشتند همکاری امنیتی با کابل تقویت شود. با این حال، اسلام‌آباد مدعی است عناصر «تحریک طالبان پاکستان» (TTP) در خاک افغانستان حضور دارند و از آنجا علیه اهداف امنیتی پاکستان اقدام می‌کنند.

دولت سرپرست افغانستان این اتهام را رد کرده و تأکید دارد ناامنی‌های پاکستان ریشه داخلی دارد. همین اختلاف روایت، به افزایش بی‌اعتمادی در سطح سیاسی و نظامی انجامیده است.

حملات متقابل و پیام‌های بازدارنده

در هفته‌های اخیر گزارش‌هایی از حملات متقابل در مناطق مرزی منتشر شده است. برخی منابع پاکستانی از هدف قرار دادن مواضع شبه‌نظامیان در آن سوی مرز خبر داده‌اند و در مقابل، مقامات افغان نیز از پاسخ به این حملات سخن گفته‌اند.

نکته قابل توجه آن است که این تحرکات بیش از آنکه نشانه حرکت به سمت یک جنگ تمام‌عیار باشد، به‌نظر می‌رسد در چارچوب پیام‌های بازدارنده و اعمال فشار سیاسی ـ امنیتی قابل تحلیل است.

بیشتر بخوانید: درگیری مجدد میان نیروهای پاکستان و افغانستان

ابعاد فراتر از امنیت؛ مهاجران و فشار داخلی

پرونده اخراج مهاجران افغان از پاکستان نیز به فضای تنش‌آلود دو کشور دامن زده است. همزمان، دولت پاکستان با فشارهای امنیتی داخلی مواجه است و ناامنی در مناطق مرزی به یک موضوع جدی در سیاست داخلی این کشور تبدیل شده است.

در سوی دیگر، طالبان افغانستان نیز تلاش دارد اقتدار حاکمیتی خود را تثبیت کند و نسبت به هرگونه اقدام یک‌جانبه در مرز حساسیت نشان می‌دهد.

اعلام آمادگی تهران برای میانجیگری

در پی تشدید تنش‌ها، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز با انتشار پیامی به زبان اردو، بر ضرورت کاهش اختلافات میان دو کشور تأکید کرد.

وی با اشاره به فرارسیدن ماه مبارک رمضان، این ماه را فرصتی برای خویشتنداری و تقویت همبستگی در جهان اسلام دانست و تصریح کرد افغانستان و پاکستان می‌توانند اختلافات خود را از مسیر حسن همجواری و گفت‌وگو حل‌وفصل کنند.

در این پیام همچنین آمده است که جمهوری اسلامی ایران آمادگی دارد برای تسهیل گفت‌وگو و تقویت همکاری‌های دوجانبه، هرگونه مساعدت لازم را ارائه دهد.

این موضع‌گیری در شرایطی مطرح شده که نگرانی‌ها درباره گسترش دامنه تنش‌ها در منطقه افزایش یافته و برخی بازیگران منطقه‌ای بر ضرورت مدیریت بحران از مسیر دیپلماتیک تأکید دارند.

چشم‌انداز پیش‌رو

با توجه به شرایط اقتصادی و امنیتی دو کشور، بعید به نظر می‌رسد تنش‌ها به سطح یک درگیری گسترده و پایدار برسد. با این حال، تا زمانی که مسئله TTP و اختلاف بر سر مرز به چارچوبی مشخص برای مدیریت بحران نرسد، احتمال تکرار درگیری‌های مقطعی همچنان وجود خواهد داشت.

تحولات اخیر نشان می‌دهد روابط کابل و اسلام‌آباد وارد مرحله‌ای از بی‌اعتمادی فعال شده است؛ وضعیتی که اگر مهار نشود، می‌تواند به بی‌ثباتی بیشتر در منطقه منجر شود.