به سئوالات جوانان پاسخ دهید

زینب محرابی – روزنامه اطلاعات:امروز ـ یازدهم شعبان  ـ  سالروز ولادت حضرت علی‌اکبر(ع)، در تقویم رسمی ایران به نام «روز جوان» نامگذاری شده است؛ نامگذاری‌ای که فراتر از یک مناسبت نمادین، حامل پیامی عمیق درباره نگاه اسلام به جوان، نقش نسل نو در تحولات اجتماعی و ضرورت بازتعریف مفهوم جوانی در جامعه امروز است.

این همزمانی، فرصتی فراهم می‌آورد تا از خلال زندگی و شخصیت حضرت علی‌اکبر(ع)، به بازخوانی جایگاه جوان، مسئولیت‌های او و انتظارات جامعه از این قشر اثرگذار پرداخته شود. حضرت علی‌اکبر(ع) در تاریخ اسلام، جایگاهی فراتر از یک شخصیت وابسته به واقعه عاشورا دارد.

زندگی آن حضرت یادآور این حقیقت است که جوانی، نه دوره‌ای برای تعلیق مسئولیت، بلکه مرحله‌ای سرنوشت‌ساز در شکل‌گیری هویت فردی و اجتماعی انسان است. جوانی زمانی است که باورها شکل می‌گیرند، مسیر زندگی ترسیم می‌شود و انسان با انتخاب‌های بنیادین خود، آینده‌اش را می‌سازد.

برخلاف برخی نگاه‌های سطحی که جوانی را صرفاً با هیجان، بی‌تجربگی یا احساس‌گرایی تعریف می‌کنند، سیره حضرت علی‌اکبر(ع) نشان می‌دهد که جوان می‌تواند در عین برخورداری از شور و نشاط جوانی، صاحب اندیشه‌ای عمیق، خردی پخته و احساس مسئولیتی روشن باشد. او سرمشقی از جوانی است که احساس، عقل و ایمان را در کنار یکدیگر به کار می‌گیرد و از این ترکیب، شخصیتی متعادل و اثرگذار می‌سازد.

این نگاه، به‌ویژه در دنیای امروز که جوانان با چالش‌های پیچیده‌تری در عرصه‌های هویتی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی مواجهند، اهمیتی دوچندان می‌یابد. جوان امروز در میان انبوه اطلاعات، الگوهای متنوع و گاه متناقض، بیش از هر زمان دیگری نیازمند معیارهایی روشن برای انتخاب مسیر زندگی است.

بازخوانی سیره حضرت علی‌اکبر(ع) به جوان می‌آموزد که بلوغ فکری و مسئولیت‌پذیری، منافاتی با جوان بودن ندارد، بلکه می‌تواند معنای واقعی و ارزشمند جوانی را شکل دهد؛ جوانی‌ای که نه‌تنها به رشد فردی می‌انجامد، بلکه در خدمت تعالی جامعه نیز قرار می‌گیرد.

واقعه عاشورا، نقطه اوج تبلور شخصیت آن حضرت است. او جوانی است که در اوج توان جسمی و در موقعیتی که زندگی برایش آکنده از فرصت‌های شخصی بود، آگاهانه راهی را برگزید که پایانش شهادت بود. این انتخاب، نتیجه احساسات زودگذر نبود، بلکه حاصل شناخت عمیق از زمانه، درک جایگاه امام و باور قلبی به حقانیت مسیر بود. از همین روست که شهادتش صرفاً یک واقعه تاریخی نیست، بلکه پیام ماندگاری برای همه نسلها، به‌ویژه جوانان است.

در نگاه اسلام، مرحله جوانی یکی از مهمترین و ارزشمندترین سرمایه‌های انسان است؛ سرمایه‌ای که اگر به‌درستی شناخته و هدایت شود،  موتور محرک پیشرفت و تعالی جامعه خواهد بود. تاریخ اسلام گواه روشنی است بر این حقیقت که بسیاری از تحولات بزرگ و سرنوشت‌ساز، به‌ دست جوانانی رقم خورده است که با ایمان راسخ، آگاهی عمیق و جسارت در تصمیم‌گیری، مسئولیت‌های بزرگ و گاه خطیر را بر عهده گرفته‌اند. 

جوان امروز در وضعیتی متفاوت با گذشته زندگی می‌کند. تحولات شتابان فنّاوری، گسترش فضای مجازی، تغییر سبک زندگی، افزایش فشارهای اقتصادی و اجتماعی، و پیچیده‌تر شدن روابط انسانی، زیست‌ جوان معاصر را سخت دگرگون کرده است. جوانان امروز با پرسش‌هایی بنیادین درباره هویت، معنا، آینده، جایگاه اجتماعی و نقش خود در جامعه مواجهند. در چنین شرایطی، بازخوانی سرمشق‌های اصیل تاریخی به جوانان در یافتن مسیر کمک می‌کند.

حضرت علی‌اکبر(ع) نشان می‌دهد چگونه می‌توان در دل بحران‌ها، به اصول پایبند ماند. او نماد جوانی است که پیش از آنکه عمل کند، می‌اندیشد و پیش از آنکه تصمیم بگیرد، می‌شناسد. این ویژگی، یعنی «بصیرت»، از مهمترین نیازهای جوان امروز است. در عصری که حجم انبوه اطلاعات، اخبار جعلی و روایت‌های متناقض ذهنها را احاطه کرده، قدرت تحلیل، تشخیص حقیقت و انتخاب آگاهانه، نقش تعیین‌کننده‌ای در سلامت فکری و اجتماعی جوانان دارد.

شجاعت آن حضرت نیز چندبعدی است. او تنها در میدان نبرد شجاع نبود، بلکه در وفاداری به حقیقت، در ایستادن کنار امام زمان خویش و در پذیرش پیامدهای انتخاب خود نیز شجاعت نشان داد. جوان امروز نیز به چنین شجاعتی نیاز دارد؛ شجاعت تلاش در اوضاع دشوار، شجاعت حفظ ارزش‌ها. 

روز جوان، فرصتی است برای بازنگری در نگاه جامعه به نسل جوان. جوانان مهمترین ظرفیت و سرمایه اجتماعی کشور هستند. تجربه جوامع مختلف نشان می‌دهد که هر گاه به جوانان اعتماد شده و امکان مشارکت برایشان فراهم آمده، نتایج آن در قالب پیشرفت علمی، پویایی فرهنگی و توسعه اجتماعی نمایان شده است. نادیده گرفتن یا کم‌اهمیت شمردن نقش جوانان، در نهایت به تضعیف سرمایه اجتماعی و رکود جامعه می‌انجامد.

خانواده نقشی بنیادین و تعیین‌کننده در شکل‌گیری هویت فکری، اخلاقی و اجتماعی جوانان دارد و نخستین بستر تربیت و انتقال ارزش‌ها به شمار می‌آید. سیاست‌گذاری‌های کلان اجتماعی و اقتصادی نیز باید با نگاه جوان‌محور طراحی شود. فراهم ‌کردن فرصت‌های شغلی پایدار، حمایت از نوآوری و کارآفرینی، ایجاد امنیت روانی و اجتماعی، و آماده کردن زمینه مشارکت جوانان در تصمیم‌سازی‌ها، ازجمله نیازهای اساسی نسل جوان است.

جوانی، اگر با امید همراه نباشد، به فرسایش روانی و اجتماعی منجر خواهد شد. حضرت علی‌اکبر(ع) نماد جوان امیدوار است؛ امیدی که از ایمان و شناخت سرچشمه می‌گیرد، نه از وضعیت ظاهری. این امید، امروز نیز می‌تواند نیروی محرکه جوانان برای عبور از دشواری‌ها باشد. جامعه‌ای که امید را در دل جوانان زنده نگه دارد، آینده‌ای پویا و پایدار خواهد داشت.

روز جوان، روز امید به فرداست؛ فردایی که با اندیشه، تلاش و مسئولیت‌پذیری نسل جوان ساخته می‌شود. حضرت علی‌اکبر(ع) به ما آموخت که جوان می‌تواند تاریخ‌ساز باشد، اگر بداند که جوانی، تنها سن نیست، بلکه «انتخاب» است؛ انتخاب آگاهی، شجاعت و مسئولیت. این پیام، امروز بیش از هر زمان دیگری، شایسته شنیدن، باور کردن و به‌کار بستن است.