امیرالمومنین از نگاه پیامبر(ص)

به گزارش مشرق و به نقل از اطلاعات نیوز، حجت الاسلام محمدرضا بیگی خمینی به مناسبت ۱۳ رجب، سالروز ولادت امیر مومنان، حضرت علی (ع) و یک هزار و پانصدمین سال تولد رسول خدا(س) به معرفی حضرت امیر(ع) از نگاه پیامبر(س) پرداخت و گفت: بحث پیرامون مقام والای حضرت علی(ع) در نظام الهی، همواره از موضوعات محوری بوده است.

منابع دین، تصویری از حقیقتی متعالی ارائه می‌دهند که پیش از خلقت آدم(ع) تثبیت شده و وصفی ازلی و جاودانه دارد. پیامبر اکرم(ص) فرمودند «هَذَانِ وَ اَللَّهِ سَیِّدَا شَبَابِ أَهْلِ اَلْجَنَّةِ وَ أَبُوهُمَا خَیْرٌ مِنْهُمَا» یعنی به خدا سوگند! این دو، سروران جوانان بهشت هستند و پدرشان از این دو بهتر است.

وی افزود: برای پیشگیری از هرگونه انحراف در شناخت مقام امیرالمؤمنین، پیغمبر اکرم(ص) با تصریح به جایگاه امام حسن و امام حسین (علیهماالسلام)، آنان را امامانی بزرگ، برخوردار از علم جامع، آگاه از حقایق و دارای مقام شهادت معرفی می‌کنند. با این حال، تأکید می‌فرمایند که پدر آن دو، یعنی امیرالمؤمنین علی(ع)، از ایشان برتر است.

بر این اساس، اگر بخواهیم توصیفی جامع از امام حسن و امام حسین ارائه دهیم، می‌توان گفت که آنان جلوه‌ و تجلی امیرالمؤمنین علی(ع) به‌شمار می‌آیند.

این پژوهشگر دینی ادامه داد: این معنا با جایگاه امیرالمؤمنین در نسبت با قرآن کریم نیز پیوندی عمیق دارد. با توجه به تعابیر و توصیفاتی که در قرآن کریم و نیز در روایات، به‌ویژه روایات منقول از پیامبر اسلام(ص)، در طول دوران بعثت درباره امیرالمؤمنین علی(ع) بیان شده، انسان در برابر گستره‌ای عظیم و ژرف قرار می‌گیرد که نه عمق آن به‌روشنی قابل ادراک است و نه کرانه‌ای برای آن متصور.

وی اضافه کرد: این معنا را می‌توان به‌ویژه از طریق آموزه‌های سوره آل‌عمران و به‌طور کلی از نگاه قرآنی دریافت؛ چراکه قرآن کریم افزون بر ظاهر آیات، دارای لایه‌های عمیق معنایی است؛ چنان‌که هر آیه قرآن، علاوه بر ظاهر خود، دارای ۷۰ بطن و لایه درونی معناست.

پیامبر اکرم(ص) در روایتی در توصیف قرآن فرمودند که «لاَ تُحْصَی‌ عَجَائِبُهُ وَ لاَ تُبْلَی‌ غَرَائِبُهُ…» شگفتی‌هایش شماره نشوند و تازه‌هایش کهنه نگردند و در آن چراغ‌های‌ هدایت و فروزانگاه حکمت و دلیل بر معرفت است؛ برای‌ کسی‌ که راهِ‌ آن را بداند.

بیگی خمینی با اشاره به روایت «علیٌ مع القرآن و القرآنُ مع علی» گفت: بر اساس این روایت، حضرت علی (ع) همواره، همراه قرآن است و قرآن نیز همراه علی است. این باهم بودن و «معیت» دلالت بر پیوندی جدایی‌ناپذیر دارد.

قرآن در آیه ۱۵۷ سوره اعراف، از نوری سخن می‌گوید که همراه پیامبر نازل شده است «وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ» یعنی از نوری که بر او نازل شده، پیروی کردند؛ نوری که علاوه بر قرآن، بر وجود نورانی امیرالمؤمنین علی(ع) تطبیق داده شده است.

وی افزود: بر اساس این معیت، می‌توان گفت که از آغاز تا پایان قرآن کریم، پیوندی وثیق میان قرآن و امیرالمؤمنین(ع) برقرار است؛ قرآن با علی و علی با قرآن است. پیامبر اکرم(ص) فرمودند «هرگز علی و قرآن از هم جدا نمی‌شوند تا آن‌گاه که کنار حوض [کوثر] بر من وارد شوند.»

از آنجا که قرآن دارای ظاهری آشکار و لایه‌های متعدد باطنی است، دست‌یابی به این معانی عمیق نیازمند تأمل و تدبر مستمر است؛ امری که خود گواهی بر عمق بی‌پایان معارف قرآنی و نسبت آن با مقام ولایت علی(ع) است.

این کارشناس مذهبی ادامه داد: اکنون این پرسش بنیادین مطرح می‌شود که امیرالمؤمنین علی(ع) را چگونه می‌توان تعریف کرد و با چه بیانی می‌توان جایگاه ایشان را تبیین کرد. در حوزه تفسیر باطنی قرآن کریم، امیرالمؤمنین(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س) با تعبیر «دریا» معرفی شده‌اند.

قرآن در آیه ۱۹ سوره رحمان از تلاقی دو دریا سخن می‌گوید؛ دریایی با ژرفایی بی انتها و ساحلی بی حد. این توصیف‌ها در روایات اهل‌بیت(ع) تکمیل می‌شود.

وی افزود: حضرت امیر(ع) دریایی است که عمق آن جز برای خداوند متعال شناخته‌شده نیست و کرانه‌ای برای آن متصور نیست.

مقام آن حضرت محدودیتی ندارد؛ مقامی که فراتر از ادراک معمول بشر قرار دارد و هرچه شناخت انسان از آن افزایش یابد، افق‌های تازه‌تری پیش روی او گشوده می‌شود. از این منظر، هرگونه تعریف از امیرالمؤمنین(ع) ناگزیر، نسبی و محدود است و تنها می‌تواند پرتوی از آن حقیقت نامتناهی را بازتاب دهد، نه تمامیت آن را.

بیگی خمینی با بیان روایتی از کتاب «الفردوس» نوشته شمس الدین ذهبی از علمای اهل سنت گفت: در این کتاب روایتی از پیامبر (ص) نقل شده که «ای علی! اگر جنگل‌ها قلم شود، دریاها مرکب شود، جن و انس نویسنده و حسابگر شوند، باز هم فضائل تو تمام نمی‌شود.» در آیه ۱۰۹ سوره کهف نیز آمده است «ای پیامبر بگو، اگر دریا برای کلمات پروردگارم مرکّب شود، قبل از اینکه کلمات پروردگارم تمام شود، آب دریا به پایان می رسد.»

وی افزود: ما نمی‌دانیم فضائل امیرالمؤمنین(ع) چه ارتباطی با کلمات خدا دارد. پیغمبر اکرم(ص) می‌فرماید که دریا مرکب شود و تمام انس و جن هم مرکب شوند، باز هم فضائل تمام نمی‌شود.

آنچه در این زمینه مطرح می‌شود، در نهایت جلوه‌ای از لطف محض الهی و نعمتی ویژه از سوی خداوند متعال است. خداوند، همه خوبی‌ها، چه دنیوی و چه اخروی را در وجود حضرت امیر (ع) قرار داده و بی‌هیچ عوضی در اختیار بندگان نهاده است. از این منظر، نعمت ولایت و معرفت امیرالمؤمنین(ع)، جامع همه خیرات دنیا و آخرت به‌شمار می‌آید.

این پژوهشگر مذهبی گفت: یک پرسش دیگر این است که آیا ممکن است انسان شکرگزار چنین نعمتی باشد. آیا کسی توان آن را دارد که محبت الهی را جبران کند و در پیشگاه پروردگار عرضه بدارد که چگونه می‌توان شکر نعمت وجود امیرالمؤمنین و معرفت به مقام او و پیروی از سیره و ولایت او را به‌جا آورد؟

در پاسخ باید گفت هیچ‌کس توان شکرگزاری کامل این نعمت عظیم را ندارد. چون نعمت آن حضرت، آشنایی با مقام ولایت او و امکان اقتدا به ایشان، نعمتی فراتر از ظرفیت شکر انسان است و تنها می‌توان به اعتراف به عجز در برابر آن بسنده کرد.