اردن در آستانه بحران؛ پشت‌پرده طرح الحاق کرانه باختری و سناریوی انتقال فلسطینیان

به گزارش اطلاعات نیوز و به نقل از الجزیره؛ همزمان با تشدید اقدامات اسرائیل در کرانه باختری، مقام‌های پیشین و تحلیلگران اردنی نسبت به اجرای تدریجی سناریوی موسوم به «وطن جایگزین» هشدار می‌دهند؛ سناریویی که بر اساس آن، اردن به‌عنوان محل اسکان فلسطینیان معرفی می‌شود.

به گزارش رسانه‌ها، کابینه اسرائیل به‌تازگی با ثبت بخش‌های گسترده‌ای از کرانه باختری اشغالی به‌عنوان «اراضی دولتی» زیر نظر وزارت دادگستری این رژیم موافقت کرده است؛ اقدامی که از سوی برخی مقامات اسرائیلی «انقلاب در شهرک‌سازی» توصیف شده و به‌معنای دور زدن ساختار اداره نظامی حاکم بر این منطقه از سال ۱۹۶۷ تلقی می‌شود.

در امان، این تصمیم به‌عنوان نشانه‌ای جدی از پایان وضع موجود ارزیابی شده است. همزمان با ادامه عملیات نظامی ارتش اسرائیل در شهرهایی مانند جنین و طولکرم، محافل سیاسی و امنیتی اردن بر این باورند که موضوع «انتقال اجباری» دیگر تنها یک احتمال نیست، بلکه باید برای جلوگیری از آن چاره‌اندیشی شود.

نگرانی از «انتقال نرم»

تحلیلگران اردنی تأکید دارند که تهدید تنها به حمله نظامی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند در قالب «انتقال نرم» رخ دهد؛ به این معنا که با دشوارتر شدن شرایط زندگی در کرانه باختری، فلسطینیان به مهاجرت تدریجی به سمت اردن سوق داده شوند.

به باور آنان، واگذاری اختیار ثبت اراضی به وزارت دادگستری اسرائیل می‌تواند مسیر حقوقی گسترش شهرک‌ها را هموار کند؛ زیرا سوابق ثبت زمین مربوط به دوره‌های اردنی و عثمانی که سال‌ها پشتوانه حقوق مالکیت فلسطینیان بوده، درعمل کنار گذاشته می‌شود.

برخی چهره‌های سیاسی اردن همچنین معتقدند تحولات اخیر نشان می‌دهد نگاه راهبردی در اسرائیل تغییر کرده و توافق صلح سال ۱۹۹۴ میان دو طرف دیگر تضمین‌کننده ثبات گذشته نیست.

گزینه‌های پیش روی امان

در شرایطی که مسیرهای دیپلماتیک محدودتر شده، بحث درباره گزینه‌های امنیتی و نظامی نیز در اردن پررنگ‌تر شده است. دره اردن که میان دو کرانه قرار دارد، اکنون به‌عنوان خط مقدم «دفاع وجودی» از آن یاد می‌شود.

برخی کارشناسان نظامی اردنی هشدار داده‌اند در صورت افزایش فشار برای جابه‌جایی جمعیت، امان ممکن است ناچار به اقدامات بازدارنده، از جمله اعلام برخی مناطق به‌عنوان منطقه نظامی بسته شود؛ اقدامی که می‌تواند تنش‌ها را به سطحی گسترده‌تر بکشاند.

در عین حال، بر نقش بافت اجتماعی و قبیله‌ای اردن به‌عنوان پشتوانه امنیت داخلی تأکید می‌شود و مقامات نظامی اعلام کرده‌اند نیروهای مسلح این کشور برای سناریوهای مختلف آمادگی دارند.

تردید نسبت به حمایت آمریکا

یکی دیگر از محورهای نگرانی در اردن، میزان تعهد ایالات متحده به حمایت از این کشور است. برخی تحلیلگران اردنی معتقدند در سال‌های اخیر، اولویت‌های واشنگتن در منطقه تغییر کرده و در صورت تعارض منافع، آمریکا اسرائیل را در اولویت قرار خواهد داد.

به گفته آنان، اردن در وضعیتی حساس قرار گرفته است؛ از یک‌سو به کمک‌های خارجی وابسته است و از سوی دیگر با تهدیدی روبه‌روست که آن را چالشی برای هویت و موجودیت ملی خود می‌داند.

بازگشت خدمت اجباری

در همین چارچوب، دولت اردن اوایل فوریه برنامه خدمت اجباری موسوم به «خدمت پرچم» را پس از ۳۵ سال وقفه از سر گرفت. نیروهای مسلح این کشور اعلام کردند هدف از این اقدام، تقویت آمادگی رزمی در برابر شرایط پیچیده منطقه‌ای است.

همزمان، برخی چهره‌های سیاسی خواستار نظارت دقیق‌تر بر گذرگاه ملک حسین (پل آلنبی) شده‌اند و تأکید کرده‌اند در صورت مشاهده هرگونه روند جابه‌جایی تدریجی جمعیت، باید تصمیم‌های فوری اتخاذ شود.

در مجموع، با ادامه تغییرات حقوقی و میدانی در کرانه باختری، اردن خود را در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخی‌اش از زمان جنگ ۱۹۶۷ می‌بیند؛ مقطعی که به گفته ناظران، می‌تواند معادلات امنیتی منطقه را دگرگون کند.