اختلال در مسیرهای سنتی تجارت و شکل‌گیری کریدورهای جایگزین

پوریا قلی‌خانی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا درباره وضعیت تجارت خارجی کشور پس از آتش‌بس موقت اظهار کرد: بدون تردید امارات یکی از مهم‌ترین مسیرهای سنتی تجارت ایران به شمار می‌رود و با توجه به شرایطی که در دوران جنگ به وجود آمد، بخشی از این مسیرها با اختلال روبه‌رو شد. در نتیجه پیگیری برخی مناسبات تجاری از طریق این کشور با دشواری‌هایی همراه شد که به طور طبیعی بر روند تجارت خارجی کشور تأثیر گذاشت.

وی افزود: برای اعلام آمار دقیق کاهش یا تغییرات تجارت خارجی باید داده‌های رسمی گمرکی و تجاری بررسی شود، زیرا اولویت‌های اقتصادی کشور در دوره جنگ دستخوش تغییر شده است. با این حال حتی بدون مراجعه به آمار نیز می‌توان مشاهده کرد که بخش‌هایی از تجارت مرتبط با تأمین امنیت غذایی و واردات مواد اولیه تولید با نوساناتی روبه‌رو شده‌اند.

این کارشناس اقتصادی با اشاره به سیاست‌های تجاری دوران جنگ گفت: در برخی صنایع از جمله پتروشیمی، فولاد و فلزات آهنی و غیرآهنی محدودیت‌ها و ممنوعیت‌هایی برای صادرات اعمال شد که این موضوع نیز بر عملکرد تجارت خارجی کشور اثرگذار بود و باید در ارزیابی‌ها مورد توجه قرار گیرد.

قلی‌خانی تأکید کرد: پایان درگیری نظامی به معنای پایان جنگ اقتصادی نیست. همچنان محدودیت‌ها و فشارهایی بر تجارت خارجی ایران وجود دارد و حتی در روزهای اخیر نیز برخی هشدارها و محدودیت‌ها برای کشتی‌های تجاری در مسیرهای دریایی مشاهده شده است که نشان می‌دهد آثار اقتصادی جنگ همچنان ادامه دارد.

وی با بیان اینکه تجارت کشور هرگز متوقف نشده است، اظهار کرد: اگرچه بخشی از زنجیره‌های سنتی حمل‌ونقل و تأمین کالا تحت تأثیر قرار گرفت، اما جریان تجارت ادامه پیدا کرد. مسیرهای سنتی مبتنی بر بنادر جنوبی و کریدورهای عبوری از خلیج فارس با چالش‌هایی مواجه شدند اما در مقابل برخی مسیرهای جایگزین فعال‌تر شدند و توانستند بخشی از نیازهای تجاری کشور را پوشش دهند.

این کارشناس اقتصادی افزود: یکی از ظرفیت‌های مهمی که در این دوره مورد استفاده قرار گرفت، توسعه تجارت با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا بود. توافقنامه تجارت آزاد با این اتحادیه که از اردیبهشت‌ماه اجرایی شده بود، به حفظ و تداوم مبادلات تجاری کشور کمک کرد.

توسعه همکاری با عمان، اوراسیا و مسیرهای زمینی و ریلی

قلی‌خانی با اشاره به تغییر مسیرهای تجارت خارجی کشور گفت: در ماه‌های اخیر استفاده از ظرفیت‌های پاکستان، هند و کریدورهای شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب افزایش یافته است. شرایط جدید موجب شد فعالان اقتصادی با مسیرهای تازه‌ای برای حمل‌ونقل و تجارت آشنا شوند و بخشی از ساختار لجستیکی تجارت خارجی کشور تغییر کند.

وی ادامه داد: یکی از برنامه‌های فعلی، انتقال بخشی از ظرفیت تجاری امارات به عمان است. اگرچه عمان هنوز از نظر زیرساخت‌ها، حجم مبادلات و جایگاه منطقه‌ای به سطح امارات نرسیده، اما توسعه این مسیر به‌طور جدی در دستور کار قرار گرفته است.

این کارشناس اقتصادی با اشاره به جایگاه ویژه امارات در اقتصاد ایران تصریح کرد: طی سال‌های گذشته این کشور یکی از مهم‌ترین مراکز تجاری و مالی ایران بوده است. بخش قابل توجهی از نقل‌وانتقالات ارزی، فعالیت صرافی‌ها و حتی برخی سازوکارهای مرتبط با دور زدن تحریم‌ها از طریق امارات انجام می‌شد.

وی افزود: بسیاری از شاخص‌های بازار ارز ایران نیز تحت تأثیر بازارهای امارات قرار داشتند و به همین دلیل هرگونه اختلال در روابط تجاری با این کشور می‌تواند مستقیماً بر تجارت خارجی و بازار ارز اثر بگذارد.

قلی‌خانی در پاسخ به پرسشی درباره ظرفیت بنادر داخلی اظهار کرد: بنادر کشور همچنان فعال هستند و با وجود آسیب‌هایی که برخی زیرساخت‌ها متحمل شده‌اند، روند بازسازی و آماده‌سازی آن‌ها ادامه دارد. با این حال مسئله اصلی تجارت خارجی بیش از ظرفیت بنادر داخلی، به شبکه‌های ارتباطی و شرکای تجاری خارجی مربوط می‌شود.

وی افزود: در شرایط کنونی توسعه همکاری با عمان و استفاده بیشتر از ظرفیت پاکستان برای تکمیل کریدورهای منطقه‌ای در دستور کار قرار دارد. همچنین مرزهای زمینی با ترکیه، عراق، افغانستان و چین فعال باقی مانده‌اند و مسیرهای ریلی میان ایران و چین نیز نسبت به گذشته نقش پررنگ‌تری در تجارت کشور ایفا کرده‌اند.

این کارشناس اقتصادی خاطرنشان کرد: هرچند تجارت زمینی و ریلی اهمیت زیادی دارد، اما واقعیت آن است که بخش عمده تجارت جهانی از طریق دریا انجام می‌شود؛ بنابراین هرگونه اختلال در مسیرهای دریایی تأثیر عمیق‌تری بر تجارت خارجی کشور خواهد داشت.