بحران کوبا در سایه فشارهای ترامپ؛ سناریوی تغییر حکومت با حربه قطع سوخت؟
به گزارش اطلاعات نیوز، بحران اقتصادی و سیاسی در کوبا وارد مرحلهای بیسابقه شده است. دولت هاوانا با اعلام تعطیلی مدارس و ادارات غیرضروری، عملاً وضعیت اضطراری انرژی را به رسمیت شناخته و از شهروندان...
به گزارش اطلاعات نیوز، بحران اقتصادی و سیاسی در کوبا وارد مرحلهای بیسابقه شده است. دولت هاوانا با اعلام تعطیلی مدارس و ادارات غیرضروری، عملاً وضعیت اضطراری انرژی را به رسمیت شناخته و از شهروندان خواسته است برای کاهش مصرف سوخت آماده باشند. در برخی مناطق، مردم به ساخت اجاقهای زغالی روی آوردهاند و شبکههای داوطلبانه برای کمک به بیماران و سالمندان شکل گرفته است.
گزارشها حاکی از آن است که کمبود سوخت، حملونقل عمومی و فعالیتهای تولیدی را مختل کرده و فشار معیشتی بر مردم افزایش یافته است؛ وضعیتی که در کنار تورم و کمبود کالاهای اساسی، فضای اجتماعی کوبا را ملتهبتر از گذشته کرده است.
راهبرد فشار حداکثری با امضای ترامپ
برخی دیپلماتهای مستقر در هاوانا معتقدند دولت دونالد ترامپ به دنبال اجرای سناریویی برای تغییر حکومت در کوبا است. به گفته آنان، این راهبرد بر قطع مسیرهای تأمین سوخت و تشدید تحریمها متمرکز است تا با فلجسازی اقتصاد، نارضایتی عمومی را به اعتراضات خیابانی تبدیل کند.
این رویکرد یادآور سیاست «فشار حداکثری» است که واشنگتن طی سالهای گذشته علیه کشورهای مستقل و مخالف سیاستهای آمریکا دنبال کرده است. در این چارچوب، ابزار اقتصادی جایگزین مداخله مستقیم نظامی شده و هدف، ایجاد بیثباتی داخلی از طریق فشار معیشتی است.
پیوند بحران کوبا و تحولات ونزوئلا
تحولات اخیر پس از تشدید تنشهای آمریکا با متحد راهبردی کوبا، یعنی ونزوئلا، سرعت گرفته است. هاوانا و کاراکاس طی سالهای گذشته همکاری گستردهای در حوزه انرژی داشتهاند و بخشی از نیاز سوختی کوبا از مسیر همکاری با ونزوئلا تأمین میشده است.
هرگونه اقدام نظامی یا فشار شدید علیه ونزوئلا میتواند زنجیره تأمین انرژی کوبا را مختل کند و همین مسئله، بحران فعلی را وارد فاز حاد کرده است. تحلیلگران معتقدند واشنگتن با هدف قرار دادن حلقههای اتصال منطقهای، تلاش میکند محور مقاومت در آمریکای لاتین را تضعیف کند.
زندگی بدون سوخت؛ جامعه در حالت بقا
در شرایط کنونی، جامعه کوبا وارد مرحله «سازگاری اضطراری» شده است. استفاده از سوختهای جایگزین، کاهش ساعات کاری، تعطیلی بخشهایی از خدمات عمومی و شکلگیری شبکههای مردمی حمایت اجتماعی، نشانههایی از عبور کشور به وضعیت اقتصاد بقاست.
با این حال، تجربه تاریخی کوبا در مواجهه با تحریمهای طولانیمدت آمریکا نشان میدهد که دولت این کشور تلاش دارد با بسیج ظرفیتهای داخلی، از تبدیل بحران اقتصادی به فروپاشی سیاسی جلوگیری کند.
بحران کنونی کوبا صرفاً یک چالش اقتصادی نیست، بلکه بخشی از تقابل گستردهتر میان واشنگتن و دولتهای مستقل در آمریکای لاتین محسوب میشود. در حالی که دولت ترامپ متهم به دنبال کردن سناریوی فشار حداکثری برای تغییر حکومت است، هاوانا تلاش میکند با مدیریت اضطراری انرژی و تکیه بر همبستگی اجتماعی، از عبور بحران به مرحله بیثباتی سیاسی جلوگیری کند.
کوبا در ضعیفترین موقعیت دهههای اخیر
کوبا پس از چهار سال رکود اقتصادی، تورم فزاینده و مهاجرت نزدیک به ۲۰ درصد جمعیت، در شکنندهترین وضعیت خود طی دهههای اخیر قرار گرفته است. کاهش درآمدهای ارزی، افت گردشگری و محدودیتهای انرژی، توان دولت برای مدیریت بحران را بهشدت کاهش داده و فشار معیشتی بر شهروندان افزایش یافته است.
تحلیلگران معتقدند تداوم کمبود سوخت، چرخه تولید و توزیع کالا را مختل کرده و اقتصاد را وارد فاز «فلج تدریجی» کرده است؛ وضعیتی که میتواند تبعات اجتماعی و امنیتی به همراه داشته باشد.
تمرکز واشنگتن بر قطع نفت؛ «روز بعد» نامشخص
منابع دیپلماتیک در هاوانا میگویند نماینده آمریکا طرح شفافی برای مدیریت پیامدهای پس از فشار حداکثری ارائه نکرده و تمرکز اصلی بر قطع مسیرهای تأمین نفت و تشدید فشار اقتصادی است. این رویکرد به سیاستهای دولت دونالد ترامپ نسبت داده میشود؛ سیاستی که بر استفاده از ابزار اقتصادی برای ایجاد تغییرات سیاسی در کشورهای هدف استوار است.
منتقدان این راهبرد هشدار میدهند نبود برنامه برای «روز بعد» میتواند کشور را وارد خلأ مدیریتی و بیثباتی گسترده کند؛ سناریویی که در دیگر پروندههای مداخلهجویانه آمریکا نیز محل بحث بوده است.
اختلال در کمکهای انسانی
بحران سوخت اکنون فعالیتهای امدادی World Food Programme را نیز مختل کرده است. این نهاد در حال کمکرسانی به آسیبدیدگان طوفان سال گذشته بود، اما کمبود سوخت روند توزیع مواد غذایی و اقلام ضروری را کند کرده است.
دیپلماتها هشدار میدهند قطع سوخت برای تولید برق، تأمین آب و حملونقل مواد غذایی میتواند ظرف چند هفته به رنج گسترده در مناطق شهری منجر شود؛ جایی که وابستگی به شبکههای توزیع متمرکز بیشتر است. در مقابل، برخی مناطق روستایی به دلیل اتکا به منابع محلی، ممکن است شرایط قابلتحملتری داشته باشند.
بحران انرژی و سایه بیثباتی اجتماعی
قطع یا محدودیت جدی سوخت، پیامدهایی فراتر از اقتصاد دارد؛ از اختلال در بیمارستانها و زیرساختهای حیاتی گرفته تا کاهش امنیت غذایی. در شرایطی که مهاجرت گسترده بخشی از نیروی کار کوبا را کاهش داده، هرگونه بیثباتی جدید میتواند روند خروج جمعیت را تشدید کند.
ناظران منطقهای معتقدند آنچه امروز در کوبا جریان دارد، تنها یک بحران داخلی نیست، بلکه بخشی از رقابت ژئوپلیتیکی گستردهتر آمریکا با دولتهای مستقل در آمریکای لاتین است؛ رقابتی که ابزار اصلی آن، فشار اقتصادی و محدودسازی منابع انرژی عنوان میشود.
روبیو؛ از میامی تا مرکز تصمیمسازی
مارکو روبیو که فرزند مهاجران کوبایی است، سالها از منتقدان سرسخت حکومت هاوانا بوده و آزادسازی کوبا را یکی از محورهای سیاسی خود قرار داده است. حضور او در کنار دونالد ترامپ در تحولات اخیر آمریکای لاتین، بهویژه پس از تحرکات واشنگتن علیه ونزوئلا، جایگاهش را در سیاست خارجی آمریکا برجستهتر کرده است.
اکنون با تشدید تحریمهای سوختی علیه کوبا، بسیاری معتقدند سرنوشت این جزیره بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات روبیو گره خورده است.
تحریم سوخت و اعلام وضعیت اضطراری
دولت ترامپ با اعمال محدودیت مؤثر بر ارسال سوخت خارجی به کوبا و تهدید به اعمال تعرفه علیه کشورهای تأمینکننده، عملاً شاهرگ انرژی این کشور را هدف قرار داده است. در پی این اقدام، دولت کوبا اعلام کرد سوخت هواپیمایی رو به اتمام است و برخی شرکتهای هواپیمایی پروازهای خود را تعلیق کردند.
هاوانا وضعیت اضطراری اعلام کرده، هفته کاری چهارروزه را اجرا گذاشته و ساعات مدارس را کاهش داده است؛ نشانههایی از ورود کشور به فاز مدیریت بحران انرژی.
فشار برای تغییر یا کشاندن به مذاکره؟
کاخ سفید امیدوار است کمبود سوخت، کوبا را به میز مذاکره بکشاند؛ بدون آنکه واشنگتن مستقیم مسئول فروپاشی اقتصادی معرفی شود. با این حال، مقامات کوبایی تأکید کردهاند حاضر به گفتوگو هستند اما ساختار تکحزبی خود را تغییر نخواهند داد.
در این میان، روبیو با دو فشار همزمان مواجه است: از یک سو جریانهای تندرو کوبایی-آمریکایی که خواستار تشدید کامل فشارها هستند، و از سوی دیگر نگرانی از آنکه تشدید بحران، او را به چهره اصلی یک فاجعه انسانی بدل کند.
سایه «مردم قایقی» بر فلوریدا
تجربه تاریخی مهاجرتهای دریایی کوباییها به سواحل فلوریدا، همچنان در حافظه سیاسی آمریکا زنده است. هرگونه فروپاشی شدید اقتصادی میتواند موج تازهای از مهاجرت را رقم بزند؛ مسیری حدود ۱۴۰ کیلومتر که بارها به بحران انسانی تبدیل شده است.
اگر بحران تشدید شود، روبیو ممکن است نه به عنوان معمار «آزادسازی»، بلکه به عنوان نماد فشار اقتصادیای شناخته شود که به رنج گسترده شهروندان انجامیده است.
تفاوت کوبا و ونزوئلا
برخلاف ونزوئلا که ساختار قدرت در آن چندپاره توصیف میشود، ساختار سیاسی کوبا منسجمتر و امنیتیتر ارزیابی میشود. همین مسئله احتمال فروپاشی سریع را کاهش میدهد و سناریوی فشار حداکثری را پیچیدهتر میکند.
در عین حال، برخلاف ونزوئلا، کوبا منابع طبیعی گستردهای برای جلب توجه اقتصادی واشنگتن ندارد؛ موضوعی که محاسبات ژئوپلیتیکی را متفاوت میسازد.
سناریوی دوگانه؛ فشار یا مدیریت کنترلشده بحران؟
برخی منابع غربی گزارش دادهاند واشنگتن حتی در حال بررسی ارسال محدود سوخت برای جلوگیری از فروپاشی کامل زیرساختهای حیاتی کوباست؛ اقدامی که میتواند همزمان ابزار فشار و اهرم نفوذ باشد.
به نظر میرسد روبیو ترجیح دهد کوبا در وضعیت «کشمکش کنترلشده» باقی بماند؛ نه آنقدر باثبات که از فشار رها شود و نه آنقدر فروپاشیده که بحران انسانی و موج مهاجرتی، هزینه سیاسی سنگینی برای واشنگتن ایجاد کند.
تحولات اخیر نشان میدهد کوبا به یکی از گرههای مهم رقابت ژئوپلیتیکی آمریکا در نیمکره غربی تبدیل شده است. نقش مارکو روبیو در این میان تعیینکننده خواهد بود؛ او میتواند معمار فشارهای سختتر باشد یا طراح مدلی از نفوذ تدریجی.
اما در هر دو سناریو، خطر اصلی متوجه مردم کوباست؛ مردمی که میان بازی قدرتهای سیاسی، با کمبود سوخت، محدودیت خدمات عمومی و نگرانی از آیندهای نامعلوم دستوپنجه نرم میکنند.