این چهارباغ تماشایی نیست

اطلاعات نوشت:برپایی غرفه‌ها، بنرها و برخی‌جایگاه‌های مناسبتی در بدنه‌ها و معبرهای میانی چهارباغ،گذر تاریخی اصفهان  در برخی ایام ،گویایی و خوانایی معماریِ صفوی تا معاصر آن را دچار لکنت می‌کند؛ منظری که گردشگران و رهگذران برای تماشای آن قدم به چهارباغ می‌گذارند ولی اثری از آن نمی بینند.

چهارباغ تاریخی‌ترین خیابان ایران است؛ خیابانی که گذر زمان را در سینه خود حفظ کرده و بدنه‌های آن، جلوه‌گاه طیفی از معماری صفوی تا معاصر است. رواق‌ها و جلوخان مدرسه چهارباغ، تراس‌ها و ایوان‌ها، پیشگاه بازار هنر یا همان بازارچه بلند، معماری فاخر و درخور بنای شهرداری و در سوی دیگر، ساختمان شرکت بیمه ایران با معماری ساده اما آراسته و برخوردار از تزئینات ظریف و بی‌تکلف کاشی، همگی در کنار درختان سر به آسمان ساییده، چهارباغ را به گذری دیدنی و برانگیزاننده بدل کرده‌اند.

با این حال در سال‌های گذشته، برگزاری برخی برنامه‌های موسوم به فرهنگی در مقاطع زمانی مختلف، به‌ویژه در مناسبت‌ها، معیارهای گردشگری و تفرجی چهارباغ را به‌شدت تحت‌الشعاع قرار داده است؛ شلختگی در منظر شهری به‌دلیل ایجاد جایگاه‌ها و نصب بنرهای مناسبتی که سیمای عناصر معماری این گذر تاریخی را مخدوش می‌کند، در کنار برگزاری برنامه‌هایی با مضامین فرهنگی در هیاهوی بلندگوها و استقرار غرفه‌هایی که آرامش چهارباغ را بر هم می‌زند، بیش از هر چیز، گردشگر را از این گذر تاریخی گریزان می‌کند.

در شرایط دشوار امروز گردشگری ایران که حضور گردشگران خارجی در کشور و به‌ویژه در اصفهان کمرنگ شده است، دستکم حفظ رونق چهارباغ از طریق نگهداشت گردشگران داخلی و شهروندان اصفهانی اهمیتی دوچندان دارد؛ چراکه تنها یک تجربه ناخوشایند می‌تواند برای گردشگر کافی باشد  تا میل قدم زدن دوباره در این گذر تاریخی را در سفر بعدی از ذهن خود کنار بگذارد.

استاندار:باید  وسواس داشته  باشیم

استاندار اصفهان  در نشست خبری گردشگری درباره ضرورت رفع این معضل گفت: اصل برگزاری برنامه‌ها در چهارباغ، پاسخ به نیازهای فرهنگی است، اما در نحوه اجرا باید دقت لازم صورت گیرد تا این گذر تاریخی دچار شلختگی و بی‌نظمی نشود.

مهدی جمالی‌نژاد با اشاره به برگزاری یک برنامه گفتگومحور در حاشیه چهارباغ از سوی حوزه علمیه مدرسه امام صادق (ع) یا همان مدرسه چهارباغ گفت: در جریان ناآرامی‌های اخیر، حضور جوانان پررنگ بوده است؛ جوانانی که صدای آن‌ها کمتر شنیده می‌شود و دغدغه‌هایشان به‌درستی شناخته نشده‌اما رویدادهایی از این جنس می‌تواند گامی در جهت جبران این کم‌کاری‌ها باشد.

استاندار اصفهان تصریح کرد : برگزاری برنامه‌ها در چهارباغ تاریخی باید با وسواس و دقت مضاعف انجام شود تا این اثر تاریخی از شلختگی‌ها و بی‌نظمی‌ها مصون بماند و در عین حال، برای برگزاری بسیاری از مراسم آیینی، می‌توان مکان‌های جدیدی تعریف کرد.

میراث فرهنگی:هماهنگی نشده بود

از سویی دیگر سیدروح‌الله سیدالعسگری، معاون اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان در گفتگو با ایرنا درباره نصب بنرهای مناسبتی روی  سردر مدرسه چهارباغ  و خسارت به این بنا گفت: مرمت سردر مدرسه چهارباغ اکنون در دست انجام و داربست‌های نصب‌شده صرفاً برای عملیات مرمتی است. در این فرآیند، مجموعه مدرسه چهارباغ اقدام به نصب بنرهای مناسبتی روی داربست‌ها کرده بود که پس از تذکر، این موضوع اصلاح شد.

 وی با بیان این که  بنرها بدون هماهنگی با میراث فرهنگی روی داربست‌های مرمتی پیمانکار نصب شده بود،افزود: به پیمانکار طرح مرمت اعلام شد بنرها جمع‌آوری شود. همچنین مقرر شد پوشش مناسبی برای داربست‌ها در نظر گرفته شود تا نازیبایی ایجادشده ناشی از بنرهای رنگارنگ برطرف شود. همچنین تأکید شده است که اجازه داده نشود روی داربست‌های مرمتی، بنرهای مناسبتی نصب شود؛ چراکه ممکن است افراد یا مجموعه‌های مختلف در مقاطع گوناگون قصد استفاده از این فضا را داشته باشند.

معاون اداره‌کل میراث فرهنگی اصفهان ادامه داد: اساساً میراث‌فرهنگی اجازه نمی‌دهد بر بدنه آثار تاریخی بنر نصب شود؛ نه در مدرسه چهارباغ و نه در سایر آثار میراثی همچون مسجد جامع عباسی یا مسجد شیخ لطف‌الله. فقط در موارد خاص و صرفاً روی داربست، آن هم با رعایت ضوابط مشخص، ممکن است چنین امکانی وجود داشته باشد.

وی در پاسخ به این سئوال که میراث‌فرهنگی استان اصفهان برای حفاظت از منظر چهارباغ  چه اقداماتی انجام داده است؟ گفت:  برای موضوع گذر و منظر، مکاتبه‌ای با شهرداری انجام داده  و تأکید کرده‌ایم که هرگونه اقدام، طرح یا تغییر در فروشگاه‌ها و مغازه‌های این محدوده، با توجه به اینکه چهارباغ عباسی یکی از خیابان‌های تاریخی ایران بوده و به عنوان بافت تاریخی نیز به ثبت رسیده است باید با مطالعه و نظر میراث‌فرهنگی صورت گیرد.

 وی درباره میزان همخوانی اجرای برنامه‌های مناسبتی و عقیدتی در یک مسیر تاریخی و گردشگری،گفت:  در بحث آسیب‌زایی هر اتفاقی که رخ دهد، ورود می‌کنیم و اصلاً اهمیتی ندارد که این اقدام از سوی چه نهادی انجام شده باشد؛ چه نهاد دولتی، چه بخش خصوصی، چه مردم و حتی هیأت امنای مساجد. در مواردی اقداماتی بدون هماهنگی با میراث‌فرهنگی انجام شده است و ما در تمامی این موارد ورود کرده‌ایم.

با خلأ قانونی مواجهیم

معاون اداره‌کل میراث فرهنگی اصفهان درباره برخی برنامه‌هایی که تحت عنوان فرهنگی مانند هفته کتاب یا مناسبت‌های مشابه با برپایی غرفه‌ در این محدوده برگزار می‌شود، تصریح کرد: این موضوع مختص چهارباغ نیست و در میدان نقش‌جهان نیز برنامه‌های مختلفی برگزار می‌شود.البته در این خصوص تاکنون چندبار با شهرداری مکاتبه کرده‌ایم و تأکید داشته‌ایم که با توجه به ثبت جهانی میدان نقش‌جهان، هرگونه مراسمی که قرار است در این میدان برگزار شود، باید با هماهنگی میراث‌فرهنگی انجام گیرد.

سیدالعسگری با بیان این که  در مورد چهارباغ ، شهرداری با هماهنگی دستگاه‌های دیگر، مجوز برگزاری برخی برنامه‌ها را صادر کرده است،افزود:  به‌تنهایی نمی‌توانیم به گذر چهارباغ ورود کنیم و به‌صورت قانونی مانع برگزاری این برنامه‌ها شویم؛ چراکه نیازمند پشتوانه قانونی هستیم. در حوزه سیما و منظر، به‌ویژه در چهارباغ، با خلأ قانونی مواجهیم. برای نمونه، زمانی که گفته می‌شود برنامه‌ای که در گذر چهارباغ برگزار می‌شود به سیما و منظر آن آسیب می‌زند، برخی حتی با مفهوم حریم منظری آشنایی ندارند.

 از سال ۱۳۹۹قوانینی در زمینه نگهداری، حفظ و وظایف دستگاه‌های اجرایی در قبال اماکن تاریخی و مذهبی وجود دارد اما قانون مشخصی درباره سیما و منظر یک گذر تاریخی نداریم.
معاون اداره‌کل میراث فرهنگی اصفهان تصریح کرد: برخی مشکلات از آنجا ناشی می‌شود که بعضی دستگاه‌ها عملاً تصمیم‌گیرنده نیستند. زمانی که قرار است برنامه‌ای اجرا شود، برای مثال از سوی نهاد کتابخانه‌ها یا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، گاهی یک دستور بالادستی صادر می‌شود و برنامه بدون اخذ مجوز یا حتی استعلام از میراث‌فرهنگی در چهارباغ اجرا می‌شود؛ موضوعی که در این گذر نیز مسبوق به سابقه است.

پایان کار به مغازه ها نمی دهیم

وی درباره ضرورت ورود جدی تر میراث‌فرهنگی به موضوع منظر چهارباغ ،گفت: نمای بصری و منظر چهارباغ تنها به برگزاری برخی برنامه‌ها محدود نمی‌شود. ما حتی در خصوص مغازه‌ها نیز مکاتباتی انجام داده‌ایم. در حال حاضر شاهد هستیم که برخی مغازه‌ها طرح‌های کاملاً مدرن وبدون رعایت حریم ها و ملاحظات زیبایی شناختی در گذر تاریخی  چهارباغ اجرا می‌کنند که مورد تأیید ما نیست و پایان کار آن‌ها را نیز تأیید نمی‌کنیم.

سیدالعسگری تصریح کرد:افراد موظف هستند در بافت تاریخی، تأییدیه‌های لازم را از میراث‌فرهنگی دریافت کنند. برخی مراجعه می‌کنند و ما طرح مشخصی را تأیید می‌کنیم اما پس از آن، طرحی متفاوت اجرا می‌شود و سپس برای دریافت پایان کار مراجعه می‌کنند؛ در این موارد، پایان کار صادر نمی‌شود و این موضوع چالش‌هایی را ایجاد کرده است.